بیشتر نوزادان سالم به دنیا می‌آیند و با مراقبت‌های معمول و پیگیری متخصص کودکان رشد می‌کنند. اما برخی نوزادان به دلیل تولد زودرس، وزن کم، مشکلات تنفسی یا بیماری‌های دیگر به مراقبت تخصصی‌تری نیاز دارند. فوق تخصص نوزادان پزشکی است که برای همین شرایط آموزش دیده است. در این مقاله که بخشی از راهنمای سلامت و مراقبت از نوزاد است، با نقش این پزشکان، بخش مراقبت ویژه نوزادان و زمان نیاز به مراجعه به آن‌ها آشنا می‌شوید.
فوق تخصص نوزادان چه کسی است؟
فوق تخصص نوزادان یا نئوناتولوژیست، پزشکی است که پس از پایان دوره پزشکی عمومی و تخصص کودکان، دوره تکمیلی چندساله‌ای را در زمینه طب نوزادی گذرانده است. تمرکز این پزشکان بر مراقبت از نوزادان، به‌ویژه از تولد تا حدود یک ماهگی، و به‌طور خاص نوزادان نارس، کم‌وزن و بیمار است. محل کار اصلی آن‌ها بیمارستان‌ها، اتاق زایمان و بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان است، هرچند بسیاری از آن‌ها در مطب نیز نوزادان را ویزیت می‌کنند.
وظایف فوق تخصص نوزادان
کار این پزشکان گاهی حتی پیش از تولد آغاز می‌شود و تا ماه‌ها پس از ترخیص ادامه پیدا می‌کند. مهم‌ترین وظایف آن‌ها عبارت‌اند از:
- حضور در زایمان‌های پرخطر و احیای نوزاد در صورت نیاز.
- مراقبت از نوزادان نارس و کم‌وزن و تنظیم تغذیه و دمای بدن آن‌ها.
- درمان مشکلات تنفسی، عفونت‌ها و اختلالات قند خون نوزاد.
- تشخیص و درمان زردی شدید نوزادی.
- ارزیابی اولیه و هماهنگی درمان ناهنجاری‌های مادرزادی.
- پیگیری رشد و تکامل نوزادان پرخطر پس از ترخیص.
بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان
بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان یا NICU محیطی مجهز در بیمارستان است که نوزادان نیازمند مراقبت دقیق در آن بستری می‌شوند. دستگاه‌های کمک تنفسی، انکوباتورها برای حفظ دمای بدن، پایش مداوم ضربان قلب و اکسیژن خون و امکانات تغذیه وریدی یا لوله‌ای در این بخش وجود دارد. تیمی از فوق تخصص نوزادان، پرستاران آموزش‌دیده و سایر متخصصان به‌طور شبانه‌روزی از نوزادان مراقبت می‌کنند.
بستری شدن نوزاد در این بخش برای والدین تجربه‌ای دشوار است. امروزه بسیاری از مراکز حضور والدین، تماس پوست با پوست و تغذیه با شیر مادر دوشیده‌شده را تشویق می‌کنند، چون به بهبود نوزاد و آرامش خانواده کمک می‌کند. پرسیدن سؤال از تیم درمان و مشارکت در مراقبت، حق والدین است.
چه نوزادانی به فوق تخصص نوزادان نیاز دارند؟
نوزادانی که زودتر از هفته ۳۷ بارداری متولد می‌شوند، وزن کمی دارند، پس از تولد تنفس سخت یا کبودی دارند، دچار عفونت یا تب می‌شوند یا زردی شدید پیدا می‌کنند، معمولاً تحت نظر فوق تخصص نوزادان قرار می‌گیرند. نوزادان مادران مبتلا به دیابت یا بیماری‌های خاص، نوزادان حاصل بارداری‌های چندقلویی و نوزادانی که با ناهنجاری‌های مادرزادی متولد می‌شوند نیز از این مراقبت سود می‌برند.
زردی یکی از دلایل رایج مراجعه به این پزشکان است. اگر زردی نوزادتان زود شروع شده یا شدید است، مقاله زردی نوزاد و درمان آن را بخوانید.
پیگیری پس از ترخیص
مراقبت از نوزاد پرخطر با ترخیص از بیمارستان پایان نمی‌یابد. نوزادان نارس معمولاً به پیگیری منظم وزن‌گیری، بینایی، شنوایی و تکامل حرکتی و ذهنی نیاز دارند. در این دوران چکاپ‌های منظم نوزاد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است پزشک توصیه‌های ویژه‌ای درباره تغذیه، مکمل‌ها و واکسیناسیون داشته باشد. والدین باید علائم هشدار را بشناسند و در صورت بروز آن‌ها سریع مراجعه کنند.
انتخاب فوق تخصص نوزادان
در انتخاب پزشک برای نوزاد پرخطر، تجربه کار با نوزادان نارس، همکاری با بیمارستان دارای بخش مراقبت ویژه نوزادان و امکان دسترسی در شرایط اورژانسی اهمیت دارد. پزشکی که با حوصله توضیح می‌دهد و خانواده را در تصمیم‌ها مشارکت می‌دهد، تجربه این دوران را برای والدین آسان‌تر می‌کند. برای یافتن پزشک مناسب، فهرست بهترین فوق تخصص نوزادان در تهران را ببینید و درباره برنامه پیگیری نوزاد پس از ترخیص از او پرسش کنید.
سوالات متداول
آیا هر نوزاد نارسی باید در NICU بستری شود؟
نه لزوماً. نوزادانی که کمی زودتر از موعد متولد می‌شوند و وضعیت تنفس، تغذیه و دمای بدن خوبی دارند ممکن است در کنار مادر بمانند. تصمیم به بستری را پزشک بر اساس معاینه و وضعیت نوزاد می‌گیرد.
آیا می‌توان به نوزاد بستری در NICU شیر مادر داد؟
در بیشتر موارد بله. شیر مادر برای نوزادان نارس و بیمار ارزش ویژه‌ای دارد. اگر نوزاد نتواند مستقیماً از پستان تغذیه کند، مادر می‌تواند شیر خود را بدوشد تا با روش مناسب به نوزاد داده شود.
مراقبت آغوشی یا کانگورویی چیست؟
در این روش، نوزاد با پوشش کم روی سینه برهنه مادر یا پدر قرار می‌گیرد. این تماس پوست با پوست به تنظیم دمای بدن، تنفس و ضربان قلب نوزاد و موفقیت شیردهی کمک می‌کند و در بسیاری از بخش‌های نوزادان تشویق می‌شود.
سن اصلاح‌شده نوزاد نارس چیست؟
سن اصلاح‌شده، سن نوزاد نارس بر اساس تاریخ مورد انتظار زایمان است. پزشکان برای ارزیابی رشد و تکامل نوزاد نارس، معمولاً تا مدتی از سن اصلاح‌شده استفاده می‌کنند تا انتظارات واقع‌بینانه‌تر باشد.
جمع‌بندی
فوق تخصص نوزادان پزشکی است که در مراقبت از نوزادان نارس، کم‌وزن و بیمار تخصص دارد و از اتاق زایمان تا بخش مراقبت ویژه و پیگیری پس از ترخیص همراه خانواده است. شناخت نقش این پزشکان و زمان نیاز به آن‌ها به والدین کمک می‌کند در لحظات حساس تصمیم درستی بگیرند. برای آشنایی با سایر موضوعات مراقبت از نوزاد، راهنمای کامل سلامت و مراقبت از نوزاد را بخوانید.