شیر مادر کامل‌ترین و سالم‌ترین غذا برای نوزاد است، اما شیردهی مهارتی است که مادر و نوزاد باید با هم یاد بگیرند. بسیاری از مادران در روزهای اول با درد، نگرانی از کافی نبودن شیر یا بی‌قراری نوزاد روبه‌رو می‌شوند و گاهی به همین دلیل شیردهی را زود کنار می‌گذارند. در این مقاله از مجموعه زایمان و دوران پس از زایمان، با مشاوره شیردهی، مشکلات رایج شیر دادن و راه‌های حل آن‌ها آشنا می‌شوید.
چرا شیر مادر اهمیت دارد؟
شیر مادر علاوه بر تأمین همه نیازهای تغذیه‌ای نوزاد در ماه‌های اول زندگی، سرشار از آنتی‌بادی‌ها و موادی است که نوزاد را در برابر عفونت‌ها محافظت می‌کند. آغوز یا شیر روزهای اول، با وجود حجم کم، دقیقاً همان چیزی است که نوزاد در آغاز زندگی نیاز دارد. شیردهی برای مادر نیز فوایدی مانند کمک به جمع شدن رحم پس از زایمان و ایجاد پیوند عاطفی عمیق با نوزاد دارد.
مشاوره شیردهی چیست؟
مشاوره شیردهی خدمتی است که در آن فردی آموزش‌دیده، معمولاً ماما، پرستار یا پزشک، شیردهی مادر را از نزدیک بررسی می‌کند و راهکارهای عملی برای حل مشکلات ارائه می‌دهد. مشاور نحوه گرفتن پستان توسط نوزاد، وضعیت بدن مادر و نوزاد، دفعات شیردهی و نشانه‌های کافی بودن شیر را ارزیابی می‌کند.
ماماها در بسیاری از موارد اولین منبع حمایت شیردهی هستند؛ درباره خدمات آن‌ها در مقاله مامایی و خدمات ماما بیشتر بخوانید.
شروع درست شیردهی پس از تولد
چند اقدام ساده در ساعت‌ها و روزهای اول پس از تولد تأثیر زیادی بر موفقیت شیردهی دارد:
- تماس پوست با پوست مادر و نوزاد بلافاصله پس از تولد
- شروع شیردهی هرچه زودتر، ترجیحاً در ساعت اول
- شیر دادن بر اساس تقاضای نوزاد و توجه به نشانه‌های گرسنگی
- هم‌اتاقی مادر و نوزاد در بیمارستان
- پرهیز از دادن شیشه و پستانک در روزهای اول مگر با توصیه پزشک
شیردهی پس از سزارین
مادرانی که سزارین شده‌اند نیز می‌توانند خیلی زود شیردهی را شروع کنند. استفاده از بالش برای محافظت از زخم و وضعیت‌هایی مانند حالت زیر بغل یا خوابیده به پهلو، شیر دادن را راحت‌تر می‌کند.
مشکلات رایج شیردهی و راه حل آن‌ها
بیشتر مشکلات شیردهی در هفته‌های اول بروز می‌کنند و با آموزش درست و حمایت به‌موقع قابل حل‌اند. در ادامه به شایع‌ترین آن‌ها و راهکارهای ساده برای هر کدام اشاره می‌کنیم.
زخم و درد نوک پستان
شایع‌ترین علت درد هنگام شیردهی، گرفتن نادرست پستان است. نوزاد باید علاوه بر نوک پستان، بخش زیادی از هاله تیره اطراف آن را در دهان بگیرد. اصلاح وضعیت شیردهی در بیشتر موارد درد را به‌سرعت کاهش می‌دهد.
احتقان و ورم پستان
در روزهای اول که شیر زیاد می‌شود، پستان‌ها ممکن است سفت و دردناک شوند. شیر دادن مکرر، دوشیدن مقداری شیر برای نرم شدن پستان و کمپرس مناسب کمک‌کننده است. اگر قرمزی، گرمی و تب همراه آن باشد، ممکن است ورم پستان باشد و باید پزشک آن را بررسی کند.
نگرانی از کم بودن شیر
بسیاری از مادرانی که نگران کم‌شیری هستند، در واقع شیر کافی دارند. تعداد پوشک‌های خیس، دفع منظم و وزن‌گیری مناسب نوزاد بهترین معیارها هستند. شیر دادن مکرر و تخلیه کامل پستان مهم‌ترین عامل افزایش تولید شیر است.
چه زمانی به مشاور شیردهی مراجعه کنیم؟
هر زمان که شیردهی برایتان دردناک است، نوزاد وزن نمی‌گیرد، پستان را نمی‌گیرد یا شما احساس سردرگمی و ناامیدی دارید، مراجعه زودهنگام به مشاور شیردهی از بزرگ شدن مشکل جلوگیری می‌کند. اگر به دنبال کمک تخصصی هستید، فهرست بهترین مشاور شیردهی در کرج را ببینید.
توجه داشته باشید که برخی نشانه‌ها مانند زردی شدید، بی‌حالی، کاهش واضح پوشک‌های خیس یا تب در نوزاد نیاز به معاینه فوری پزشک کودکان دارد. برای آشنایی با مراقبت‌های نوزاد، راهنمای سلامت و مراقبت از نوزاد را مطالعه کنید.
شیردهی و مراقبت از خود
مادر شیرده به تغذیه متنوع، مایعات کافی و استراحت نیاز دارد. حمایت همسر و خانواده در کارهای خانه و مراقبت از نوزاد به مادر فرصت می‌دهد انرژی خود را برای شیردهی حفظ کند. درباره مصرف هر دارو یا مکمل در این دوران با پزشک مشورت کنید. برای آشنایی با سایر مراقبت‌های این دوره، مقاله مراقبت‌های دوران نفاس و راهنمای دوران پس از زایمان را بخوانید.
سوالات متداول
نوزاد چند بار در روز باید شیر بخورد؟
نوزادان در هفته‌های اول معمولاً به دفعات زیاد در شبانه‌روز شیر می‌خورند و الگوی ثابتی ندارند. بهتر است به نشانه‌های گرسنگی نوزاد مانند مکیدن دست و چرخاندن سر توجه کنید و بر اساس تقاضای او شیر بدهید.
آیا شکل یا اندازه پستان بر شیردهی تأثیر دارد؟
اندازه پستان تأثیری بر مقدار شیر ندارد. نوک پستان صاف یا فرورفته ممکن است شروع شیردهی را کمی دشوارتر کند، اما با راهنمایی مشاور شیردهی بیشتر مادران با این شرایط نیز با موفقیت شیر می‌دهند.
چطور شیر دوشیده‌شده را نگهداری کنم؟
شیر دوشیده‌شده را باید در ظرف تمیز و دربسته در یخچال یا فریزر نگهداری کرد. مدت مجاز نگهداری به دمای محیط و نوع نگهداری بستگی دارد؛ درباره جزئیات آن از مشاور شیردهی یا پزشک کودک راهنمایی بگیرید.
آیا با بازگشت به کار می‌توان شیردهی را ادامه داد؟
بله، بسیاری از مادران با دوشیدن و ذخیره شیر در ساعات کاری و شیر دادن مستقیم در خانه، شیردهی را ادامه می‌دهند. برنامه‌ریزی چند هفته پیش از بازگشت به کار و مشورت با مشاور شیردهی کمک‌کننده است.
جمع‌بندی
شیردهی یکی از ارزشمندترین هدیه‌های مادر به نوزاد است، اما همیشه بدون چالش نیست. شروع زودهنگام، گرفتن درست پستان و شیر دادن بر اساس تقاضای نوزاد پایه‌های موفقیت در شیردهی‌اند. اگر با مشکلی روبه‌رو شدید، از کمک گرفتن نترسید؛ مشاوره شیردهی می‌تواند بسیاری از مشکلات را در زمان کوتاهی حل کند.