واکسن اچ‌پی‌وی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی در پیشگیری از سرطان است. این واکسن بدن را در برابر انواعی از ویروس پاپیلومای انسانی محافظت می‌کند که عامل اصلی سرطان دهانه رحم و زگیل‌های تناسلی هستند. با این حال، هنوز سؤال‌های زیادی درباره سن مناسب تزریق، ایمنی و تأثیر آن وجود دارد. در این مقاله که بخشی از راهنمای سلامت دهانه رحم و سرطان‌های زنان است، به مهم‌ترین پرسش‌ها درباره واکسن اچ‌پی‌وی پاسخ می‌دهیم.
واکسن اچ‌پی‌وی چیست؟
واکسن اچ‌پی‌وی حاوی ذراتی شبیه به پوسته ویروس است که ماده ژنتیکی ندارند و نمی‌توانند عفونت ایجاد کنند، اما سیستم ایمنی را برای شناسایی و مقابله با ویروس واقعی آماده می‌کنند. انواع مختلفی از این واکسن وجود دارد که تعداد انواع ویروسی که پوشش می‌دهند متفاوت است. برخی فقط انواع پرخطر اصلی را پوشش می‌دهند و برخی علاوه بر آن‌ها، انواع ایجادکننده زگیل تناسلی را نیز شامل می‌شوند.
فواید واکسن اچ‌پی‌وی
این فواید زمانی بیشتر است که واکسن پیش از هرگونه تماس با ویروس تزریق شود.
- کاهش قابل‌توجه خطر سرطان دهانه رحم
- پیشگیری از ضایعات پیش‌سرطانی دهانه رحم و نیاز به درمان‌های مرتبط
- پیشگیری از زگیل تناسلی در واکسن‌هایی که این انواع را پوشش می‌دهند
- کاهش خطر برخی سرطان‌های دیگر مرتبط با اچ‌پی‌وی در زنان و مردان
- کمک به کاهش انتقال ویروس در جامعه
بهترین سن برای تزریق واکسن
بیشترین اثر واکسن در سنین نوجوانی و پیش از شروع فعالیت جنسی است، زیرا در این زمان فرد هنوز با ویروس روبه‌رو نشده و پاسخ ایمنی بدن نیز قوی‌تر است. در بسیاری از کشورها واکسیناسیون دختران و پسران نوجوان در برنامه‌های رسمی قرار دارد.
بزرگسالان جوانی که در نوجوانی واکسن نزده‌اند نیز ممکن است از آن سود ببرند. در سنین بالاتر، تصمیم به تزریق واکسن باید پس از مشورت با پزشک و با در نظر گرفتن شرایط فرد گرفته شود. تعداد نوبت‌های لازم نیز به سن شروع واکسیناسیون بستگی دارد.
چه کسانی نباید واکسن بزنند؟
واکسن اچ‌پی‌وی برای بیشتر افراد ایمن است، اما در چند حالت باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کرد یا آن را به تعویق انداخت. کسانی که پس از نوبت قبلی همین واکسن یا نسبت به یکی از اجزای آن واکنش آلرژیک شدید داشته‌اند، نباید نوبت بعدی را دریافت کنند. در صورت بیماری حاد همراه با تب بالا، بهتر است تزریق تا بهبودی به تعویق بیفتد. تزریق واکسن در دوران بارداری نیز توصیه نمی‌شود و معمولاً به بعد از زایمان موکول می‌شود.
آیا بعد از واکسن هم پاپ اسمیر لازم است؟
بله، واکسن در برابر همه انواع پرخطر اچ‌پی‌وی محافظت ایجاد نمی‌کند و اگر فرد پیش از واکسیناسیون با ویروس تماس داشته، ممکن است اثر آن کمتر باشد. بنابراین زنان واکسینه‌شده نیز باید غربالگری با پاپ اسمیر یا تست اچ‌پی‌وی را طبق برنامه پزشک ادامه دهند. واکسن و غربالگری دو بازوی مکمل پیشگیری از سرطان دهانه رحم هستند.
برای اینکه بدانید جواب غربالگری چه معنایی دارد، مقاله تفسیر جواب پاپ اسمیر را بخوانید.
عوارض و ایمنی واکسن
واکسن اچ‌پی‌وی در مطالعات گسترده ایمن شناخته شده است. شایع‌ترین عوارض آن خفیف و موقتی‌اند؛ مانند درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، سردرد، تب خفیف و احساس خستگی. گاهی به‌ویژه در نوجوانان پس از تزریق احساس سبکی سر یا غش رخ می‌دهد، به همین دلیل توصیه می‌شود فرد تا چند دقیقه پس از تزریق نشسته بماند.
واکنش‌های آلرژیک شدید بسیار نادرند. شواهد علمی معتبر ارتباطی بین این واکسن و ناباروری نشان نداده است.
سخن پایانی و مشاوره با پزشک
تصمیم به واکسیناسیون را با پزشک یا ماما در میان بگذارید تا بر اساس سن، سابقه و شرایط شما، نوع واکسن و برنامه مناسب مشخص شود. در کنار واکسن، توجه به علائم هشدار مانند خونریزی پس از رابطه اهمیت دارد؛ برای آشنایی با این علائم مقاله علائم سرطان دهانه رحم و برای دید کامل، راهنمای سلامت دهانه رحم و پیشگیری از سرطان را مطالعه کنید.
سوالات متداول
آیا واکسن اچ‌پی‌وی برای پسران هم لازم است؟
بله، در بسیاری از کشورها واکسن برای پسران نیز توصیه می‌شود، زیرا از زگیل تناسلی و برخی سرطان‌های مرتبط با اچ‌پی‌وی در مردان پیشگیری می‌کند و به کاهش انتقال ویروس به زنان نیز کمک می‌کند.
اگر قبلاً اچ‌پی‌وی گرفته‌ام، واکسن فایده دارد؟
واکسن عفونت موجود را درمان نمی‌کند، اما ممکن است در برابر انواع دیگر ویروس که هنوز با آن‌ها روبه‌رو نشده‌اید محافظت ایجاد کند. درباره فایده آن در شرایط خود با پزشک مشورت کنید.
آیا واکسن اچ‌پی‌وی در بارداری تزریق می‌شود؟
تزریق واکسن اچ‌پی‌وی در دوران بارداری توصیه نمی‌شود و معمولاً به بعد از زایمان موکول می‌شود. اگر پس از تزریق متوجه بارداری شدید، نگران نباشید و با پزشک خود در میان بگذارید.
اثر واکسن چقدر باقی می‌ماند؟
مطالعات نشان می‌دهند محافظت واکسن برای سال‌های طولانی باقی می‌ماند و در حال حاضر تزریق یادآور برای عموم افراد توصیه نمی‌شود. پزشک درباره برنامه کامل نوبت‌ها راهنمایی می‌کند.
جمع‌بندی
واکسن اچ‌پی‌وی ابزاری مؤثر و ایمن برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم و زگیل تناسلی است. بیشترین فایده آن در سنین نوجوانی و پیش از شروع فعالیت جنسی است، اما بزرگسالان جوان نیز ممکن است از آن بهره ببرند. واکسن جایگزین غربالگری نیست و پاپ اسمیر منظم همچنان ضروری است. برای تصمیم‌گیری، با پزشک خود مشورت کنید.