آی یو دی یکی از مطمئن‌ترین و پرطرفدارترین روش‌های پیشگیری از بارداری است که بدون نیاز به یادآوری روزانه، برای چند سال از بارداری جلوگیری می‌کند. بسیاری از زنان، به‌ویژه پس از زایمان و در دوران شیردهی، این روش را انتخاب می‌کنند. با این حال هنوز پرسش‌ها و نگرانی‌های زیادی درباره درد هنگام گذاشتن، عوارض و اثر آن بر باروری وجود دارد. در این مقاله که بخشی از راهنمای روش‌های پیشگیری از بارداری و جراحی‌های زنان است، هر آنچه باید درباره آی یو دی بدانید را به زبان ساده مرور می‌کنیم.
آی یو دی چیست و چگونه کار می‌کند؟
آی یو دی یا وسیله داخل رحمی، قطعه کوچک پلاستیکی و انعطاف‌پذیری به شکل حرف T است که پزشک یا ماما آن را داخل حفره رحم قرار می‌دهد. دو نخ نازک از انتهای آن از دهانه رحم وارد واژن می‌شود تا بتوان وجود آن را بررسی و در زمان لازم آن را خارج کرد. آی یو دی با تغییر محیط داخل رحم و اثر بر حرکت اسپرم، از لقاح و بارداری جلوگیری می‌کند.
برخلاف تصور برخی افراد، آی یو دی باعث سقط جنین نمی‌شود و عملکرد اصلی آن جلوگیری از رسیدن اسپرم به تخمک است. این روش کاملاً برگشت‌پذیر است و پس از خارج کردن آن، امکان بارداری معمولاً به‌سرعت بازمی‌گردد.
انواع آی یو دی
آی یو دی دو نوع اصلی دارد که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. انتخاب میان آن‌ها به وضعیت قاعدگی، تمایل یا عدم تمایل به مصرف هورمون و نظر پزشک بستگی دارد.
آی یو دی مسی
این نوع هیچ هورمونی ندارد و مس موجود در آن محیط رحم را برای اسپرم نامناسب می‌کند. آی یو دی مسی برای چند سال مؤثر است و برای زنانی که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند هورمون مصرف کنند گزینه خوبی است. در برخی افراد ممکن است خونریزی و درد قاعدگی را به‌ویژه در ماه‌های اول بیشتر کند.
آی یو دی هورمونی
این نوع مقدار کمی هورمون پروژسترون را به‌طور موضعی در رحم آزاد می‌کند. علاوه بر پیشگیری از بارداری، معمولاً خونریزی و درد قاعدگی را کاهش می‌دهد و گاهی قاعدگی بسیار کم یا قطع می‌شود. به همین دلیل پزشکان گاهی آن را برای زنان دارای خونریزی شدید قاعدگی نیز توصیه می‌کنند.
آی یو دی چگونه گذاشته می‌شود؟
پیش از گذاشتن آی یو دی، پزشک شرح حال می‌گیرد و معاینه لگنی انجام می‌دهد و در صورت لزوم از نبود بارداری و عفونت اطمینان پیدا می‌کند. سپس با کمک اسپکولوم دهانه رحم را می‌بیند، عمق رحم را می‌سنجد و آی یو دی را با لوله باریکی داخل رحم قرار می‌دهد. در پایان نخ‌ها را کوتاه می‌کند. کل این کار معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد و در مطب انجام می‌شود.
بیشتر زنان هنگام گذاشتن آی یو دی دل‌دردی شبیه درد قاعدگی را برای مدت کوتاه احساس می‌کنند. انجام آن در روزهای قاعدگی یا کمی پس از آن، گاهی کار را آسان‌تر می‌کند. پس از آن ممکن است تا چند روز دل‌درد خفیف و لکه‌بینی داشته باشید. پزشک معمولاً پس از مدتی برای معاینه کنترلی و گاهی سونوگرافی شما را دوباره ویزیت می‌کند.
مزایا و محدودیت‌های آی یو دی
آی یو دی روشی کم‌دردسر است، اما مانند هر روش دیگری برای همه مناسب نیست. مقایسه آن با گزینه‌های دیگر در مقاله روش‌های جلوگیری از بارداری و به‌ویژه با قرص‌های ضد بارداری می‌تواند به تصمیم‌گیری شما کمک کند.
- اثربخشی بالا و نیاز نداشتن به یادآوری روزانه.
- مدت اثر طولانی و برگشت سریع باروری پس از خارج کردن.
- سازگاری با شیردهی و مناسب بودن برای بسیاری از مادران پس از زایمان.
- محافظت نکردن در برابر عفونت‌های مقاربتی.
- احتمال تغییر الگوی خونریزی و دل‌درد به‌ویژه در ماه‌های اول.
- نامناسب بودن در برخی شرایط مانند عفونت فعال لگن یا برخی ناهنجاری‌های رحم.
عوارض احتمالی و علائم هشدار
عوارض شایع آی یو دی معمولاً خفیف و گذرا هستند، اما شناخت علائم هشدار اهمیت دارد. در موارد نادر ممکن است آی یو دی جابه‌جا یا خارج شود و در موارد بسیار نادر به دیواره رحم آسیب برساند. اگر نخ آن را حس نمی‌کنید، درد شدید زیر شکم، تب، ترشحات بدبو یا تأخیر قاعدگی دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. در صورتی که آی یو دی جابه‌جا شده باشد، گاهی برای خارج کردن آن از هیستروسکوپی استفاده می‌شود.
برای آشنایی دقیق با عوارض و نکات مراقبتی پس از گذاشتن این وسیله، مقاله عوارض آی یو دی و مراقبت‌های بعد از آن را بخوانید.
چه کسی آی یو دی را می‌گذارد؟
گذاشتن آی یو دی توسط متخصص زنان و زایمان یا مامای آموزش‌دیده انجام می‌شود. مهم است کسی این کار را انجام دهد که پیش از آن معاینه کامل انجام دهد، شرایط استریل را رعایت کند و برنامه پیگیری روشنی داشته باشد. اگر به دنبال پزشک مناسب هستید، فهرست بهترین پزشک گذاشتن آی یو دی در تهران، بهترین پزشک گذاشتن آی یو دی در اصفهان و بهترین پزشک گذاشتن آی یو دی در ارومیه را ببینید.
سوالات متداول
آیا آی یو دی باعث چاقی می‌شود؟
آی یو دی مسی هورمون ندارد و ارتباطی با افزایش وزن ندارد. در نوع هورمونی نیز مقدار هورمون کم و موضعی است و بیشتر زنان تغییر وزن قابل توجهی را تجربه نمی‌کنند. در صورت تغییر وزن، علت‌های دیگر هم باید بررسی شوند.
آیا همسرم نخ آی یو دی را حس می‌کند؟
معمولاً نه. نخ‌ها پس از گذاشتن کوتاه می‌شوند و با گذشت زمان نرم‌تر می‌شوند. اگر همسرتان ناراحتی احساس می‌کند، پزشک می‌تواند طول نخ را بررسی و در صورت نیاز اصلاح کند.
آیا با آی یو دی امکان بارداری وجود دارد؟
احتمال بارداری با آی یو دی بسیار کم است، اما صفر نیست. اگر با وجود آی یو دی قاعدگی شما عقب افتاد یا علائم بارداری داشتید، باید سریع به پزشک مراجعه کنید تا بارداری و محل آن بررسی شود.
آیا دختران مجرد یا زنانی که زایمان نکرده‌اند هم می‌توانند آی یو دی بگذارند؟
آی یو دی برای زنانی که زایمان نکرده‌اند نیز قابل استفاده است، هرچند گذاشتن آن ممکن است کمی دشوارتر باشد. تصمیم نهایی با معاینه و نظر پزشک گرفته می‌شود.
جمع‌بندی
آی یو دی روشی مؤثر، طولانی‌مدت و برگشت‌پذیر برای پیشگیری از بارداری است که در دو نوع مسی و هورمونی وجود دارد. گذاشتن آن ساده و سریع است و بیشتر زنان عوارض جدی را تجربه نمی‌کنند. با این حال آشنایی با علائم هشدار و انجام معاینات کنترلی اهمیت زیادی دارد. برای مقایسه این روش با سایر گزینه‌ها، راهنمای کامل روش‌های پیشگیری از بارداری را بخوانید و تصمیم نهایی را با مشورت پزشک بگیرید.
لیست بهترین پزشکان گذاشتن آی یو دی در شهرهای مختلف