شنیدن کلمه کیست در جواب سونوگرافی برای بسیاری از زنان نگران‌کننده است، اما واقعیت این است که بیشتر کیست‌های تخمدان بی‌خطرند و خودبه‌خود از بین می‌روند. با این حال برخی کیست‌ها نیاز به پیگیری دقیق یا درمان دارند و گاهی می‌توانند به وضعیتی اورژانسی تبدیل شوند. در این مقاله با انواع کیست تخمدان، علائم، روش‌های تشخیص و درمان آن آشنا می‌شوید. برای آشنایی با سایر مشکلات رایج زنان، راهنمای بیماری‌های شایع زنان را ببینید.
کیست تخمدان چیست؟
تخمدان‌ها دو عضو کوچک در دو طرف رحم هستند که هر ماه تخمک تولید می‌کنند و هورمون‌های زنانه را می‌سازند. کیست تخمدان کیسه‌ای پر از مایع یا مواد نیمه‌جامد است که روی سطح تخمدان یا درون آن تشکیل می‌شود. اندازه کیست‌ها می‌تواند از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر متغیر باشد. بسیاری از زنان در سال‌های باروری بدون آن‌که متوجه شوند، چندین بار کیست‌های کوچک و گذرا را تجربه می‌کنند.
انواع کیست تخمدان
شناخت نوع کیست مهم‌ترین عامل در تصمیم‌گیری برای درمان است. کیست‌های تخمدان را می‌توان به دو گروه عملکردی و غیرعملکردی تقسیم کرد.
کیست‌های عملکردی
شایع‌ترین نوع کیست‌ها هستند و در جریان چرخه طبیعی قاعدگی ایجاد می‌شوند. کیست فولیکولی زمانی شکل می‌گیرد که فولیکول تخمک را آزاد نکند و به رشد ادامه دهد. کیست جسم زرد نیز پس از آزاد شدن تخمک و بسته شدن فولیکول ایجاد می‌شود. این کیست‌ها معمولاً طی یک تا چند چرخه خودبه‌خود جذب می‌شوند.
کیست‌های غیرعملکردی
این گروه شامل کیست درموئید که از سلول‌های زایا منشأ می‌گیرد، کیست‌های شکلاتی یا اندومتریوما که ناشی از آندومتریوز هستند و سیستادنوم‌ها است. این کیست‌ها خودبه‌خود از بین نمی‌روند و معمولاً نیاز به پیگیری یا درمان دارند. چندین فولیکول کوچک در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز با کیست واقعی متفاوت است.
علائم کیست تخمدان
بیشتر کیست‌های کوچک هیچ علامتی ندارند و به طور اتفاقی در سونوگرافی دیده می‌شوند. کیست‌های بزرگ‌تر ممکن است علائمی ایجاد کنند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- درد مبهم یا احساس فشار در یک طرف زیر شکم که گاهی به کمر تیر می‌کشد
- نفخ و احساس پری شکم
- درد هنگام رابطه زناشویی
- تغییر در الگوی قاعدگی
- تکرر ادرار یا احساس فشار روی روده در کیست‌های بزرگ
عوارض و علائم هشداردهنده
گاهی کیست پاره می‌شود یا باعث پیچ‌خوردگی تخمدان می‌شود. در پیچ‌خوردگی، تخمدان دور محور خود می‌چرخد و خون‌رسانی آن مختل می‌شود. این دو وضعیت معمولاً با درد ناگهانی و بسیار شدید زیر شکم، تهوع، استفراغ، تب یا سرگیجه همراه هستند و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارند. برای شناخت سایر علت‌های درد لگن، مطلب درد زیر شکم در زنان را بخوانید.
تشخیص و درمان کیست تخمدان
سونوگرافی، به‌ویژه سونوگرافی واژینال، اصلی‌ترین روش تشخیص کیست است و اندازه، محتوا و ظاهر آن را نشان می‌دهد. گاهی پزشک آزمایش‌های خون مانند آزمایش بارداری یا نشانگرهای خاص را نیز درخواست می‌کند. در بیشتر کیست‌های عملکردی، درمان فقط شامل صبر و تکرار سونوگرافی پس از یک تا دو چرخه قاعدگی است.
اگر کیست بزرگ، دردناک یا ماندگار باشد یا ظاهر مشکوکی داشته باشد، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد کند. امروزه بیشتر این جراحی‌ها با لاپاراسکوپی انجام می‌شود که برش‌های کوچک، درد کمتر و بهبودی سریع‌تری دارد. در این روش جراح تلاش می‌کند فقط کیست را خارج کند و بافت سالم تخمدان را حفظ کند. برای یافتن پزشک باتجربه در این زمینه، فهرست بهترین متخصص کیست تخمدان در تهران، بهترین متخصص کیست تخمدان در یزد و بهترین متخصص کیست تخمدان در ارومیه را مشاهده کنید.
کیست تخمدان و بارداری
بیشتر کیست‌های عملکردی تأثیری بر باروری ندارند. اما بیماری‌های زمینه‌ای مانند آندومتریوز و تنبلی تخمدان ممکن است باردار شدن را دشوار کنند. همچنین جراحی‌های مکرر روی تخمدان می‌تواند ذخیره تخمدان را کاهش دهد. بنابراین اگر قصد بارداری دارید، حتماً پیش از هر تصمیم درمانی این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. کیست‌های گاه‌به‌گاه ممکن است با قاعدگی نامنظم نیز همراه باشند.
سوالات متداول
آیا قرص ضدبارداری کیست تخمدان را از بین می‌برد؟
قرص‌های هورمونی با جلوگیری از تخمک‌گذاری می‌توانند از تشکیل کیست‌های عملکردی جدید پیشگیری کنند، اما معمولاً کیست موجود را سریع‌تر از بین نمی‌برند. تصمیم به مصرف این داروها باید با نظر پزشک و بر اساس شرایط شما گرفته شود.
کیست تخمدان در چه اندازه‌ای نیاز به جراحی دارد؟
اندازه به‌تنهایی معیار تصمیم‌گیری نیست. پزشک علاوه بر اندازه، به ظاهر کیست در سونوگرافی، علائم بیمار، سن، وضعیت یائسگی و ماندگاری کیست در سونوگرافی‌های پی‌درپی توجه می‌کند و بر این اساس درباره جراحی تصمیم می‌گیرد.
آیا کیست تخمدان بعد از جراحی برمی‌گردد؟
کیست‌های عملکردی ممکن است در چرخه‌های بعدی دوباره ایجاد شوند، چون بخشی از روند طبیعی تخمک‌گذاری هستند. کیست‌های آندومتریوزی نیز احتمال عود دارند. پیگیری منظم با سونوگرافی و در برخی موارد درمان هورمونی پس از جراحی به کاهش این احتمال کمک می‌کند.
آیا کیست تخمدان در بارداری خطرناک است؟
کیست جسم زرد در اوایل بارداری شایع است و معمولاً تا پایان سه‌ماهه اول از بین می‌رود. کیست‌های بزرگ‌تر یا ماندگار نیاز به پیگیری دارند، زیرا ممکن است خطر پیچ‌خوردگی تخمدان را افزایش دهند. پزشک زنان وضعیت کیست را در طول بارداری کنترل می‌کند.
جمع‌بندی
کیست تخمدان مشکلی شایع است که در بیشتر موارد بی‌خطر بوده و خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال تشخیص نوع کیست، پیگیری منظم و توجه به علائم هشداردهنده مانند درد ناگهانی و شدید اهمیت زیادی دارد. اگر سونوگرافی شما کیست نشان داده است، نگران نشوید و برای تفسیر دقیق و تصمیم درباره درمان، با متخصص زنان مشورت کنید. اطلاعات بیشتر درباره سایر مشکلات زنان را در راهنمای بیماری‌های زنان بیابید.
لیست بهترین دکترهای کیست تخمدان در شهرهای مختلف