شناخت زمان تخمک‌گذاری یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین کارهایی است که زوج‌های در انتظار بارداری می‌توانند انجام دهند. بدن در روزهای نزدیک به تخمک‌گذاری نشانه‌هایی بروز می‌دهد که با کمی دقت قابل تشخیص‌اند. در این مقاله که بخشی از راهنمای ناباروری و باروری است، توضیح می‌دهیم تخمک‌گذاری چیست، چه زمانی رخ می‌دهد، علائم آن کدام‌اند و چه روش‌هایی برای پیش‌بینی آن وجود دارد.
تخمک‌گذاری چیست و چه زمانی رخ می‌دهد؟
تخمک‌گذاری به آزاد شدن یک تخمک بالغ از تخمدان گفته می‌شود. این اتفاق تحت تأثیر افزایش ناگهانی هورمونی به نام هورمون لوتئینه‌کننده رخ می‌دهد. تخمک پس از آزاد شدن وارد لوله رحمی می‌شود و تنها حدود یک روز قابلیت لقاح دارد. در مقابل، اسپرم می‌تواند چند روز در دستگاه تناسلی زن زنده بماند؛ به همین دلیل روزهای پیش از تخمک‌گذاری و خود روز تخمک‌گذاری پربارورترین زمان چرخه هستند.
در چرخه‌های منظم، تخمک‌گذاری معمولاً حدود چهارده روز پیش از قاعدگی بعدی رخ می‌دهد، نه لزوماً در روز چهاردهم چرخه. بنابراین در چرخه‌های کوتاه‌تر یا بلندتر، زمان آن جابه‌جا می‌شود.
مهم‌ترین علائم تخمک‌گذاری
همه زنان همه این علائم را تجربه نمی‌کنند، اما توجه به چند نشانه در کنار هم می‌تواند زمان تخمک‌گذاری را مشخص‌تر کند:
- تغییر ترشحات دهانه رحم: ترشحات شفاف، لغزنده و کشسان شبیه سفیده خام تخم‌مرغ.
- درد خفیف یک‌طرفه در زیر شکم که چند ساعت تا یک روز طول می‌کشد.
- افزایش اندک دمای پایه بدن پس از تخمک‌گذاری.
- حساسیت پستان‌ها.
- افزایش میل جنسی.
- لکه‌بینی بسیار خفیف در برخی زنان.
روش‌های تشخیص زمان تخمک‌گذاری
علاوه بر توجه به علائم بدن، چند روش ساده برای پیش‌بینی تخمک‌گذاری وجود دارد. کیت‌های تشخیص تخمک‌گذاری که با ادرار کار می‌کنند، افزایش هورمون لوتئینه‌کننده را نشان می‌دهند و معمولاً یک تا دو روز پیش از تخمک‌گذاری مثبت می‌شوند. ثبت روزانه دمای پایه بدن پیش از برخاستن از رختخواب نیز پس از چند ماه الگوی چرخه را نشان می‌دهد، هرچند فقط پس از وقوع تخمک‌گذاری آن را تأیید می‌کند.
دقیق‌ترین روش، پیگیری رشد فولیکول با سونوگرافی واژینال است که معمولاً در چارچوب درمان ناباروری و توسط پزشک انجام می‌شود؛ برای مثال پیش از آی یو آی یا هنگام مصرف داروهای القای تخمک‌گذاری.
بهترین زمان نزدیکی برای بارداری
برای بیشترین شانس بارداری، نزدیکی در چند روز منتهی به تخمک‌گذاری و روز تخمک‌گذاری توصیه می‌شود. بسیاری از متخصصان پیشنهاد می‌کنند زوج‌ها به جای محاسبه دقیق و ایجاد استرس، در طول چرخه هر دو تا سه روز یک بار نزدیکی داشته باشند. این روش هم شانس بارداری را بالا نگه می‌دارد و هم فشار روانی کمتری دارد. پس از لقاح، جنین حدود یک هفته بعد در رحم جای می‌گیرد که درباره آن در مطلب علائم لانه گزینی توضیح داده‌ایم.
اگر تخمک‌گذاری نداشته باشم چه؟
قاعدگی‌های بسیار نامنظم، فاصله طولانی بین قاعدگی‌ها یا قطع قاعدگی ممکن است نشانه عدم تخمک‌گذاری باشد. شایع‌ترین علت آن تنبلی تخمدان است، اما اختلالات تیروئید، افزایش پرولاکتین، کاهش یا افزایش شدید وزن، ورزش‌های بسیار سنگین و استرس شدید نیز می‌توانند تخمک‌گذاری را مختل کنند.
خوشبختانه اختلالات تخمک‌گذاری از قابل درمان‌ترین علت‌های ناباروری هستند. اگر قاعدگی نامنظم دارید و برای بارداری اقدام کرده‌اید، منتظر نمانید و با پزشک مشورت کنید.
محاسبه تقریبی روزهای باروری
اگر چرخه قاعدگی شما منظم است، می‌توانید زمان تقریبی تخمک‌گذاری را با یک محاسبه ساده پیدا کنید. طول چرخه را از اولین روز یک قاعدگی تا اولین روز قاعدگی بعدی بشمارید و حدود چهارده روز از آن کم کنید. برای مثال در چرخه‌ای که طول آن با چرخه معمول برابر است، تخمک‌گذاری حدود اواسط چرخه رخ می‌دهد و در چرخه‌های طولانی‌تر دیرتر اتفاق می‌افتد. پنج روز پیش از این زمان و خود روز تخمک‌گذاری، پنجره باروری شما را تشکیل می‌دهد.
ثبت طول چرخه‌ها به مدت چند ماه در یک تقویم یا برنامه موبایل، دقت این محاسبه را بیشتر می‌کند. اما به یاد داشته باشید که این روش فقط تخمینی است و در چرخه‌های نامنظم کارایی کمی دارد.
سوالات متداول
آیا ممکن است قاعدگی داشته باشم اما تخمک‌گذاری نکنم؟
بله. گاهی خونریزی شبیه قاعدگی بدون تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، به‌ویژه در چرخه‌های نامنظم. اگر چرخه‌های شما نامنظم است، بررسی پزشکی توصیه می‌شود.
درد تخمک‌گذاری طبیعی است؟
درد خفیف و کوتاه‌مدت یک‌طرفه در زمان تخمک‌گذاری در بسیاری از زنان طبیعی است. اما درد شدید، طولانی یا همراه با تب و خونریزی باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا کیت تخمک‌گذاری همیشه دقیق است؟
کیت‌ها برای بیشتر زنان کمک‌کننده‌اند، اما در برخی شرایط مانند تنبلی تخمدان ممکن است نتایج گمراه‌کننده بدهند. در صورت تردید با پزشک مشورت کنید.
آیا با قاعدگی نامنظم هم می‌توان روزهای باروری را پیدا کرد؟
در چرخه‌های نامنظم پیش‌بینی دشوارتر است. ترکیب توجه به ترشحات، کیت تخمک‌گذاری و در صورت نیاز سونوگرافی می‌تواند کمک کند. بررسی علت نامنظمی نیز اهمیت دارد.
جمع‌بندی
شناخت علائم تخمک‌گذاری، مانند تغییر ترشحات، درد خفیف یک‌طرفه و افزایش دمای پایه بدن، به زوج‌ها کمک می‌کند روزهای باروری را بهتر تشخیص دهند. نزدیکی منظم در طول چرخه، بدون استرس محاسبه دقیق، شانس بارداری را بالا نگه می‌دارد. اگر قاعدگی نامنظم دارید یا مدتی است که باردار نشده‌اید، با پزشک مشورت کنید و برای اطلاعات بیشتر راهنمای ناباروری و باروری را بخوانید.