ویار بارداری یا تهوع و استفراغ بارداری از شایع‌ترین تجربه‌های مادران در ماه‌های نخست است. برای برخی فقط کمی بی‌اشتهایی و حالت تهوع است و برای برخی دیگر روزهای دشواری همراه با استفراغ‌های مکرر. خوشبختانه در بیشتر موارد ویار با گذشت سه‌ماهه اول کاهش می‌یابد و با راهکارهای ساده قابل تحمل‌تر می‌شود. در این مقاله که بخشی از راهنمای بارداری و مراقبت‌های دوران بارداری است، علت ویار، زمان شروع و پایان آن، راه‌های کاهش و نشانه‌های هشدار را بررسی می‌کنیم.
ویار بارداری چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
ویار به مجموعه‌ای از تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی، حساسیت به بوها و گاهی میل شدید یا بیزاری از برخی غذاها در دوران بارداری گفته می‌شود. علت دقیق آن کاملاً روشن نیست، اما افزایش سریع هورمون بارداری و استروژن در هفته‌های نخست نقش اصلی را دارد. حساسیت بیشتر دستگاه گوارش و تغییرات حس بویایی نیز در آن مؤثرند. ویار معمولاً نشانه پیشرفت طبیعی بارداری است.
ویار از چه زمانی شروع می‌شود و تا کی ادامه دارد؟
در بیشتر مادران تهوع از حدود هفته ششم بارداری آغاز می‌شود، در هفته‌های میانی سه‌ماهه اول به اوج می‌رسد و تا اوایل سه‌ماهه دوم کاهش می‌یابد. در برخی زنان ویار طولانی‌تر می‌شود و در تعداد کمی تا پایان بارداری ادامه دارد. در بارداری دوقلو ویار ممکن است شدیدتر باشد. اگر با تأخیر قاعدگی و تهوع مواجه شده‌اید، مطلب علائم بارداری در هفته‌های اول را نیز بخوانید.
راه‌های کاهش ویار در خانه
تغییرات ساده در شیوه غذا خوردن و سبک زندگی در بسیاری از مادران باعث کاهش چشمگیر تهوع می‌شود:
- وعده‌های کوچک و مکرر بخورید و اجازه ندهید معده کاملاً خالی بماند.
- صبح‌ها پیش از برخاستن از رختخواب چند تکه نان خشک یا بیسکویت ساده بخورید.
- از غذاهای چرب، سرخ‌کرده، تند و بودار پرهیز کنید.
- مایعات را جرعه‌جرعه و بین وعده‌ها بنوشید، نه همراه غذا.
- غذاهای سرد یا با دمای اتاق معمولاً بوی کمتری دارند و بهتر تحمل می‌شوند.
- در اتاق‌های پرهوا بمانید و استراحت کافی داشته باشید.
- زنجبیل به مقدار کم در برخی مادران مفید است، اما پیش از مصرف مکمل‌های آن با پزشک مشورت کنید.
تغذیه در دوران ویار
بسیاری از مادران نگران‌اند که با ویار، جنین غذای کافی دریافت نکند. در ماه‌های اول جنین بسیار کوچک است و نیاز تغذیه‌ای زیادی ندارد؛ بنابراین خوردن هر غذای سالمی که تحمل می‌کنید کافی است. بعد از کاهش ویار، می‌توانید برنامه غذایی متنوع‌تری را دنبال کنید که در مقاله تغذیه در دوران بارداری شرح داده شده است.
گاهی مکمل‌های آهن تهوع را تشدید می‌کنند. در این صورت با پزشک درباره زمان مصرف یا تغییر نوع مکمل مشورت کنید و خودسرانه آن را قطع نکنید.
درمان دارویی ویار
اگر راهکارهای خانگی کافی نبود و ویار بر زندگی روزمره، کار و تغذیه شما اثر گذاشت، پزشک می‌تواند داروهایی را که در بارداری ایمن‌اند تجویز کند. هرگز داروی ضدتهوع را بدون نسخه پزشک مصرف نکنید. پیگیری ویار بخشی از مراقبت‌های دوران بارداری است و بهتر است در هر ویزیت درباره شدت آن با پزشک صحبت کنید.
ویار شدید؛ چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در تعداد کمی از مادران، تهوع و استفراغ به‌قدری شدید است که باعث کم‌آبی بدن و کاهش وزن می‌شود. این وضعیت که استفراغ شدید بارداری نام دارد، به درمان پزشکی و گاهی بستری و سرم‌درمانی نیاز دارد. در صورت بروز علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:
- ناتوانی در نگه داشتن مایعات به مدت یک روز.
- کاهش وزن قابل توجه.
- ادرار کم و تیره، خشکی دهان یا سرگیجه هنگام ایستادن.
- استفراغ خونی یا همراه با درد شکم و تب.
نقش همسر و خانواده در دوران ویار
ویار فقط یک مشکل جسمی نیست و می‌تواند بر روحیه، کار و روابط خانوادگی مادر اثر بگذارد. حمایت همسر و اطرافیان در این دوران اهمیت زیادی دارد. کمک در آشپزی و کارهای خانه، دور نگه داشتن بوهای آزاردهنده، فراهم کردن خوراکی‌های سبک در دسترس و درک خستگی مادر، تحمل این هفته‌ها را آسان‌تر می‌کند. اگر ویار باعث غمگینی یا اضطراب شدید شده است، درباره آن با پزشک یا مشاور صحبت کنید.
سوالات متداول
آیا نداشتن ویار نشانه مشکل در بارداری است؟
خیر. بسیاری از مادران ویار خفیف یا هیچ ویاری ندارند و بارداری کاملاً سالمی را تجربه می‌کنند. شدت ویار معیار سلامت بارداری نیست.
آیا ویار به جنین آسیب می‌زند؟
ویار خفیف تا متوسط معمولاً آسیبی به جنین نمی‌رساند. اما ویار شدید همراه با کم‌آبی و کاهش وزن باید درمان شود تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.
آیا شدت ویار جنسیت جنین را نشان می‌دهد؟
شدت یا نوع ویار روش قابل اعتمادی برای پیش‌بینی جنسیت جنین نیست. جنسیت را باید با روش‌های پزشکی مانند سونوگرافی مشخص کرد.
آیا ویار در بارداری بعدی هم تکرار می‌شود؟
زنانی که در یک بارداری ویار شدید داشته‌اند، احتمال بیشتری دارد که در بارداری بعدی نیز آن را تجربه کنند. در این صورت بهتر است از ابتدای بارداری با پزشک درباره راه‌های پیشگیری و کنترل آن صحبت کنید.
جمع‌بندی
ویار بارداری تجربه‌ای شایع و معمولاً گذراست که با وعده‌های کوچک، پرهیز از محرک‌ها، استراحت کافی و در صورت لزوم درمان پزشکی قابل کنترل است. اگر ویار شما شدید است یا علائم کم‌آبی دارید، منتظر نمانید و به پزشک مراجعه کنید. برای آشنایی با سایر جنبه‌های این دوران، راهنمای کامل بارداری را مطالعه کنید.