مراقبت‌های دوران بارداری مجموعه‌ای از ویزیت‌ها، آزمایش‌ها و توصیه‌هایی است که سلامت مادر و جنین را از نخستین هفته‌ها تا زمان زایمان زیر نظر نگه می‌دارد. بسیاری از عارضه‌های بارداری در ابتدا هیچ علامتی ندارند و تنها با همین چکاپ‌های منظم شناسایی می‌شوند. در این مقاله که بخشی از راهنمای جامع بارداری و مراقبت‌های دوران بارداری است، توضیح می‌دهیم چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید، در هر ویزیت چه اتفاقی می‌افتد و کدام آزمایش‌ها اهمیت بیشتری دارند.
مراقبت بارداری از کجا شروع می‌شود؟
بهترین زمان شروع مراقبت‌ها پیش از بارداری است. مشاوره پیش از بارداری به پزشک امکان می‌دهد بیماری‌های زمینه‌ای مانند کم‌کاری تیروئید، دیابت یا فشار خون را پیش از باردار شدن کنترل کند، داروهای نامناسب را تغییر دهد و مصرف اسید فولیک را آغاز کند. اگر این فرصت را از دست داده‌اید، نگران نباشید؛ کافی است بلافاصله پس از مثبت شدن تست بارداری برای نخستین ویزیت اقدام کنید.
تست خانگی بارداری معمولاً از روز اول تأخیر قاعدگی نتیجه قابل اعتمادی می‌دهد. اگر تست منفی بود اما قاعدگی همچنان به تأخیر افتاد، چند روز بعد آن را تکرار کنید یا آزمایش خون بدهید. برای آشنایی با نشانه‌های اولیه، مطلب علائم بارداری در هفته‌های اول را بخوانید.
در نخستین ویزیت بارداری چه اتفاقی می‌افتد؟
در اولین ویزیت، پزشک یا ماما سابقه پزشکی، بارداری‌های قبلی، داروهای مصرفی و سابقه بیماری‌های خانوادگی را می‌پرسد. سپس فشار خون، وزن و قد اندازه‌گیری می‌شود و تاریخ تقریبی زایمان بر اساس اولین روز آخرین قاعدگی یا سونوگرافی تعیین می‌شود. پزشک درباره تغذیه، مکمل‌ها، علائم هشدار و برنامه ویزیت‌های بعدی نیز توضیح می‌دهد.
- آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون برای بررسی کم‌خونی.
- تعیین گروه خونی و عامل Rh.
- آزمایش قند خون ناشتا و آزمایش تیروئید.
- آزمایش کامل ادرار و کشت ادرار در صورت نیاز.
- بررسی‌های عفونی و ایمنی طبق صلاحدید پزشک.
برنامه ویزیت‌ها و چکاپ بارداری
در بارداری کم‌خطر، ویزیت‌ها معمولاً تا اواسط بارداری هر چهار هفته یک بار انجام می‌شود، سپس فاصله آن‌ها کوتاه‌تر شده و در هفته‌های آخر هر هفته مراجعه لازم است. در هر ویزیت فشار خون و وزن کنترل می‌شود، اندازه رحم بررسی می‌شود و صدای قلب جنین شنیده می‌شود. در ماه‌های پایانی وضعیت قرارگیری جنین نیز ارزیابی می‌شود.
اگر عامل خطری مانند دوقلویی یا بیماری مزمن داشته باشید، برنامه ویزیت‌ها متفاوت خواهد بود. در این باره مطلب بارداری پرخطر را بخوانید.
آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های مهم بارداری
در کنار آزمایش‌های پایه، چند بررسی کلیدی در زمان‌های مشخص انجام می‌شود. غربالگری سه‌ماهه اول شامل سونوگرافی NT و آزمایش خون است، سونوگرافی آنومالی در سه‌ماهه دوم ساختار اندام‌های جنین را بررسی می‌کند و آزمایش قند خون برای تشخیص دیابت بارداری معمولاً در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود. جزئیات بیشتر را در مقاله‌های غربالگری و سونوگرافی بارداری و دیابت بارداری ببینید.
در سه‌ماهه سوم، آزمایش خون برای بررسی دوباره کم‌خونی و در صورت لزوم سونوگرافی رشد و سلامت جنین انجام می‌شود. پزشک ممکن است در موارد خاص آزمایش‌های دیگری نیز درخواست کند.
تغذیه، مکمل‌ها و سبک زندگی
تغذیه متنوع و متعادل بخش جدانشدنی مراقبت بارداری است. اسید فولیک در ماه‌های ابتدایی و آهن و ویتامین D در ادامه بارداری از مکمل‌های رایج‌اند که نوع و مقدارشان را پزشک تعیین می‌کند. پرهیز از غذاهای خام یا نیم‌پز، لبنیات غیرپاستوریزه، سیگار، قلیان و الکل ضروری است. نکات کامل را در مقاله تغذیه در دوران بارداری آورده‌ایم.
فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی، خواب کافی، کاهش کافئین و مدیریت استرس نیز به سلامت مادر و جنین کمک می‌کند. پیش از مصرف هر دارو، حتی داروهای گیاهی، با پزشک مشورت کنید.
علائمی که نباید منتظر ویزیت بعدی ماند
برخی نشانه‌ها نیاز به مراجعه فوری دارند و نباید تا نوبت بعدی صبر کرد. خونریزی واژینال، درد شدید شکم، سردرد شدید همراه با تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دست‌ها، خروج مایع از واژن، تب و کاهش حرکات جنین از جمله این علائم هستند. سردرد و تاری دید ممکن است نشانه پره اکلامپسی باشد که تشخیص زودهنگام آن اهمیت حیاتی دارد.
اگر به دنبال پزشک یا ماما برای پیگیری بارداری خود هستید، فهرست بهترین پزشک مراقبت‌های بارداری در تهران، بهترین پزشک مراقبت‌های بارداری در بوشهر و بهترین پزشک مراقبت‌های بارداری در اهواز را ببینید و پزشکی را انتخاب کنید که دسترسی به او آسان باشد.
سوالات متداول
آیا ماما هم می‌تواند مراقبت‌های بارداری را انجام دهد؟
بله. در بارداری‌های کم‌خطر، ماماها آموزش کافی برای انجام مراقبت‌های معمول بارداری دارند و در صورت مشاهده هر مشکل، مادر را به پزشک متخصص ارجاع می‌دهند.
اگر گروه خونی من منفی باشد چه باید کرد؟
اگر عامل Rh مادر منفی و پدر مثبت باشد، احتمال ناسازگاری خونی وجود دارد. پزشک آزمایش‌های لازم را انجام می‌دهد و در زمان‌های مشخص تزریق آمپول پیشگیری را توصیه می‌کند تا از بروز مشکل در این بارداری و بارداری‌های بعدی جلوگیری شود.
چرا فشار خون در هر ویزیت اندازه‌گیری می‌شود؟
افزایش فشار خون در بارداری می‌تواند نشانه زودرس پره اکلامپسی باشد که اغلب در ابتدا بی‌علامت است. اندازه‌گیری منظم فشار خون ساده‌ترین راه تشخیص زودهنگام این عارضه است.
آیا همه مادران به سونوگرافی‌های متعدد نیاز دارند؟
در بارداری کم‌خطر چند سونوگرافی اصلی در زمان‌های مشخص کافی است. سونوگرافی‌های اضافی فقط در صورت وجود دلیل پزشکی درخواست می‌شود و انجام آن بدون اندیکاسیون فایده خاصی ندارد.
جمع‌بندی
مراقبت‌های منظم بارداری ساده‌ترین و مؤثرترین راه برای داشتن بارداری سالم است. با شروع به‌موقع ویزیت‌ها، انجام آزمایش‌ها و غربالگری‌ها در زمان مناسب، تغذیه درست و آشنایی با علائم هشدار، بسیاری از عارضه‌ها پیش از جدی شدن شناسایی می‌شوند. برای آشنایی با سایر جنبه‌های این دوران، راهنمای کامل بارداری را مطالعه کنید و هر پرسشی را با پزشک خود در میان بگذارید.
لیست بهترین دکترهای مراقبت‌های بارداری در شهرهای مختلف