زایمان طبیعی روشی است که بدن زن به‌طور طبیعی برای آن آماده شده و برای بیشتر مادرانی که بارداری کم‌خطر دارند، ایمن‌ترین راه به دنیا آوردن نوزاد است. با این حال ترس از درد، نگرانی از ناشناخته‌ها و شنیدن تجربه‌های متفاوت دیگران باعث می‌شود بسیاری از مادران با دلهره به این روز فکر کنند. در این مقاله که بخشی از راهنمای زایمان و دوران پس از زایمان است، مراحل زایمان طبیعی، مزایا، شرایط مناسب و راه‌های آمادگی برای آن را به زبان ساده توضیح می‌دهیم.
زایمان طبیعی چیست؟
در زایمان طبیعی نوزاد بدون جراحی و از مسیر کانال زایمان متولد می‌شود. این فرایند با انقباض‌های منظم رحم آغاز می‌شود که به‌تدریج دهانه رحم را نازک و باز می‌کنند. وقتی دهانه رحم به‌طور کامل باز شد، مادر با زور زدن به پایین آمدن و خروج نوزاد کمک می‌کند و پس از آن جفت نیز خارج می‌شود.
زایمان طبیعی ممکن است خودبه‌خود شروع شود یا در برخی شرایط پزشکی با القای زایمان آغاز شود. در هر دو حالت، پزشک و ماما وضعیت مادر و ضربان قلب جنین را به‌دقت زیر نظر دارند تا در صورت بروز مشکل به‌موقع تصمیم بگیرند.
مراحل زایمان طبیعی
زایمان طبیعی معمولاً به سه مرحله اصلی تقسیم می‌شود که مدت هر کدام از مادری به مادر دیگر متفاوت است:
مرحله اول: باز شدن دهانه رحم
این مرحله طولانی‌ترین بخش زایمان است. در فاز نهفته انقباض‌ها خفیف‌تر و نامنظم‌اند و مادر معمولاً می‌تواند در خانه بماند. در فاز فعال انقباض‌ها قوی‌تر، منظم‌تر و نزدیک‌تر می‌شوند و دهانه رحم با سرعت بیشتری باز می‌شود. برای اینکه بدانید چه زمانی باید راهی بیمارستان شوید، مقاله علائم زایمان و زمان رفتن به بیمارستان را بخوانید.
مرحله دوم: خروج نوزاد
با باز شدن کامل دهانه رحم، مادر احساس فشار و تمایل به زور زدن پیدا می‌کند. در این مرحله ماما و پزشک مادر را راهنمایی می‌کنند تا همزمان با انقباض‌ها زور بزند. پس از خروج سر، بقیه بدن نوزاد معمولاً به‌سرعت متولد می‌شود.
مرحله سوم: خروج جفت
پس از تولد نوزاد، رحم همچنان منقبض می‌شود تا جفت از دیواره آن جدا و خارج شود. پزشک یا ماما جفت را بررسی می‌کنند تا از خروج کامل آن مطمئن شوند و در صورت وجود پارگی، ترمیم آن را انجام می‌دهند.
مزایای زایمان طبیعی برای مادر و نوزاد
در بارداری‌های کم‌خطر، زایمان طبیعی مزایای قابل‌توجهی دارد که آن را به گزینه ترجیحی بسیاری از پزشکان تبدیل می‌کند:
- بهبودی سریع‌تر و بازگشت زودتر مادر به فعالیت‌های روزانه
- مدت بستری کوتاه‌تر در بیمارستان
- نبود زخم جراحی و خطرهای مرتبط با آن مانند عفونت زخم و چسبندگی
- شروع زودتر تماس پوستی و شیردهی
- کمک به خروج مایعات از ریه نوزاد هنگام عبور از کانال زایمان
- خطر کمتر برخی عوارض در بارداری‌های بعدی نسبت به سزارین‌های مکرر
چه کسانی می‌توانند زایمان طبیعی داشته باشند؟
بیشتر مادرانی که بارداری کم‌خطر دارند و جنین آن‌ها با سر به سمت پایین قرار گرفته است، کاندیدای مناسبی برای زایمان طبیعی هستند. در مقابل، شرایطی مانند جفت سرراهی، قرارگیری عرضی جنین یا برخی بیماری‌های مادر ممکن است انجام سزارین را ضروری کند.
حتی مادرانی که یک بار سزارین شده‌اند، در برخی شرایط می‌توانند زایمان طبیعی پس از سزارین را تجربه کنند. این تصمیم باید با بررسی دقیق سابقه جراحی قبلی و در بیمارستانی با امکانات کامل گرفته شود.
کاهش درد در زایمان طبیعی
درد زایمان واقعی است، اما امروزه راه‌های زیادی برای کنترل آن وجود دارد. روش‌های غیردارویی مانند تنفس آرام، ماساژ، دوش آب گرم، راه رفتن و استفاده از توپ زایمان به بسیاری از مادران کمک می‌کند. حضور یک همراه حمایتگر یا مامای همراه نیز تأثیر زیادی بر احساس آرامش مادر دارد.
برای مادرانی که درد زیادی احساس می‌کنند، بی‌حسی اپیدورال گزینه مؤثری است. درباره این روش و سایر راه‌های کاهش درد در مقاله زایمان بدون درد بیشتر بخوانید.
آمادگی برای زایمان طبیعی
آمادگی جسمی و ذهنی نقش مهمی در تجربه زایمان دارد. شرکت در کلاس‌های آمادگی زایمان، انجام ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی با اجازه پزشک، یادگیری تکنیک‌های تنفس و آشنایی با مراحل زایمان اضطراب مادر را کاهش می‌دهد. ماماها در این آموزش‌ها نقش پررنگی دارند؛ برای آشنایی با خدمات آن‌ها مقاله مامایی و نقش ماما را ببینید.
انتخاب پزشک و بیمارستان مناسب نیز اهمیت دارد. اگر به دنبال پزشکی برای همراهی در زایمان هستید، فهرست بهترین متخصص زایمان طبیعی در تهران، بهترین متخصص زایمان طبیعی در اصفهان و بهترین متخصص زایمان طبیعی در مشهد را ببینید.
بعد از زایمان طبیعی چه انتظاری داشته باشیم؟
پس از زایمان طبیعی، بیشتر مادران خیلی زود می‌توانند راه بروند و از نوزاد خود مراقبت کنند. خونریزی پس از زایمان، درد خفیف ناحیه بخیه‌ها و انقباض‌های رحم در روزهای اول طبیعی است. مراقبت از بخیه‌ها، استراحت کافی و تغذیه مناسب به بهبودی کمک می‌کند. نکات کامل این دوران را در راهنمای مراقبت‌های دوران پس از زایمان و مقاله مراقبت‌های بعد از زایمان طبیعی و دوران نفاس بخوانید.
سوالات متداول
آیا زایمان طبیعی باعث شل شدن واژن می‌شود؟
پس از زایمان طبیعی ممکن است عضلات کف لگن برای مدتی ضعیف‌تر شوند، اما در بیشتر مادران با گذشت زمان و انجام ورزش‌های کف لگن قدرت این عضلات به‌خوبی بازمی‌گردد. در صورت مشکلات ماندگار، پزشک گزینه‌های درمانی را بررسی می‌کند.
القای زایمان چه زمانی انجام می‌شود؟
القای زایمان زمانی انجام می‌شود که ادامه بارداری برای مادر یا جنین خطر داشته باشد؛ مانند گذشتن از موعد زایمان، پاره شدن کیسه آب بدون شروع دردها یا برخی بیماری‌های مادر. پزشک بر اساس شرایط شما درباره آن تصمیم می‌گیرد.
آیا خوردن غذا در طول زایمان مجاز است؟
در بسیاری از مراکز، مادر در مراحل اولیه زایمان می‌تواند مایعات و غذاهای سبک مصرف کند. اما در برخی شرایط، به‌ویژه وقتی احتمال نیاز به جراحی وجود دارد، محدودیت‌هایی اعمال می‌شود. از پزشک یا ماما درباره قوانین بیمارستان سؤال کنید.
زایمان دوم راحت‌تر از اول است؟
در بیشتر مادران زایمان‌های بعدی کوتاه‌تر از زایمان اول است، زیرا بدن تجربه قبلی را دارد. با این حال هر زایمان منحصربه‌فرد است و ممکن است با زایمان قبلی تفاوت داشته باشد.
جمع‌بندی
زایمان طبیعی برای بیشتر مادران با بارداری کم‌خطر روشی ایمن و طبیعی است که بهبودی سریع‌تر و شروع زودتر شیردهی را به همراه دارد. شناخت مراحل زایمان، آشنایی با روش‌های کاهش درد و آمادگی جسمی و ذهنی کمک می‌کند این تجربه با آرامش بیشتری سپری شود. همیشه تصمیم درباره روش زایمان را همراه با پزشک و بر اساس شرایط خودتان بگیرید.
لیست بهترین دکترهای زایمان طبیعی در شهرهای مختلف