پره اکلامپسی یکی از جدی‌ترین عارضه‌های بارداری است که معمولاً پس از هفته بیستم بارداری با افزایش فشار خون آغاز می‌شود. این بیماری ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشد، اما در صورت پیشرفت می‌تواند سلامت مادر و جنین را تهدید کند. شناخت علائم هشدار و پیگیری منظم فشار خون مهم‌ترین ابزار مقابله با آن است. در این مقاله از مجموعه بارداری و مراقبت‌های دوران بارداری با انواع فشار خون بارداری، علائم، عوامل خطر و روش‌های مدیریت پره اکلامپسی آشنا می‌شوید.
انواع فشار خون بالا در بارداری
همه موارد فشار خون بالا در بارداری یکسان نیستند. برخی زنان پیش از بارداری فشار خون بالا داشته‌اند که به آن فشار خون مزمن می‌گویند. در گروهی دیگر، فشار خون برای نخستین بار پس از هفته بیستم بالا می‌رود بدون اینکه نشانه‌ای از درگیری اعضای بدن وجود داشته باشد؛ این وضعیت فشار خون بارداری نامیده می‌شود.
پره اکلامپسی زمانی تشخیص داده می‌شود که در کنار فشار خون بالا، پروتئین در ادرار یا نشانه‌های درگیری اعضایی مانند کلیه، کبد، خون یا مغز دیده شود. اگر پره اکلامپسی به تشنج منجر شود، به آن اکلامپسی می‌گویند که یک وضعیت اورژانسی است.
علت‌ها و عوامل خطر
علت دقیق پره اکلامپسی هنوز به‌طور کامل روشن نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد اختلال در شکل‌گیری رگ‌های خونی جفت در اوایل بارداری نقش اصلی را دارد. برخی مادران بیش از دیگران در معرض این بیماری هستند:
- نخستین بارداری.
- سابقه پره اکلامپسی در بارداری قبلی یا در مادر و خواهر.
- فشار خون مزمن، دیابت یا بیماری کلیوی.
- بارداری دوقلو یا چندقلو.
- چاقی و سن بالای مادر.
- بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس.
علائم هشدار پره اکلامپسی
پره اکلامپسی خفیف ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و فقط در اندازه‌گیری فشار خون در ویزیت‌های مراقبت‌های دوران بارداری کشف شود. با پیشرفت بیماری، علائمی ظاهر می‌شود که نیاز به مراجعه فوری دارد:
- سردرد شدید و مداوم که با استراحت بهتر نمی‌شود.
- تاری دید، دوبینی یا دیدن جرقه‌های نورانی.
- درد بالای شکم یا زیر دنده‌های سمت راست.
- تهوع و استفراغ در نیمه دوم بارداری.
- تورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا افزایش سریع وزن.
- تنگی نفس و کاهش ادرار.
پره اکلامپسی چه خطراتی دارد؟
در صورت عدم کنترل، پره اکلامپسی می‌تواند به تشنج، آسیب کبد و کلیه، اختلال انعقاد خون، سکته مغزی و جدا شدن زودرس جفت در مادر منجر شود. در جنین نیز کاهش جریان خون جفت ممکن است باعث محدودیت رشد، کاهش مایع آمنیوتیک و نیاز به زایمان زودهنگام شود. به همین دلیل این مادران در گروه بارداری پرخطر قرار می‌گیرند و به پیگیری دقیق نیاز دارند.
تشخیص و درمان
تشخیص بر پایه اندازه‌گیری فشار خون، آزمایش ادرار برای بررسی پروتئین و آزمایش‌های خون برای ارزیابی عملکرد کبد، کلیه و پلاکت‌هاست. سلامت جنین نیز با سونوگرافی، داپلر و نوار قلب جنین بررسی می‌شود.
درمان قطعی پره اکلامپسی، تولد نوزاد و خروج جفت است. اگر بارداری نزدیک به موعد باشد، معمولاً زایمان انجام می‌شود. در بارداری‌های زودتر، پزشک ممکن است با کنترل فشار خون، داروهای پیشگیری از تشنج و تزریق داروهایی برای کمک به رشد ریه‌های جنین، بارداری را با پیگیری دقیق ادامه دهد. این تصمیم‌ها حتماً باید توسط پزشک متخصص گرفته شود. برای یافتن متخصص، فهرست بهترین متخصص پره اکلامپسی در تهران و بهترین متخصص پره اکلامپسی در مشهد را ببینید.
پیشگیری و مراقبت پس از زایمان
در مادرانی که در معرض خطر بالا هستند، پزشک ممکن است از اوایل بارداری داروی پیشگیرانه تجویز کند؛ این کار فقط باید با نظر پزشک انجام شود. کنترل وزن و بیماری‌های زمینه‌ای پیش از بارداری نیز اهمیت دارد.
فشار خون ممکن است تا چند هفته پس از زایمان بالا بماند و حتی پره اکلامپسی گاهی پس از زایمان شروع شود. پیگیری فشار خون پس از ترخیص و توجه به سردرد یا تنگی نفس در این دوره ضروری است. زنانی که پره اکلامپسی داشته‌اند، در آینده بیشتر در معرض بیماری‌های قلبی و عروقی هستند و باید سبک زندگی سالم و چکاپ منظم داشته باشند.
سوالات متداول
آیا تورم پا در بارداری نشانه پره اکلامپسی است؟
تورم خفیف پا و مچ، به‌ویژه در پایان روز، در بارداری طبیعی بسیار شایع است. اما تورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا تورم همراه با سردرد و تاری دید می‌تواند نشانه پره اکلامپسی باشد و باید فوراً بررسی شود.
آیا با پره اکلامپسی می‌توان زایمان طبیعی داشت؟
بله. در بسیاری از مادران مبتلا، زایمان طبیعی با القای زایمان امکان‌پذیر است. روش زایمان بر اساس شدت بیماری، سن بارداری و وضعیت جنین توسط پزشک انتخاب می‌شود.
آیا پره اکلامپسی در بارداری بعدی تکرار می‌شود؟
احتمال تکرار وجود دارد، به‌ویژه اگر بیماری شدید یا زودرس بوده باشد. مشاوره پیش از بارداری بعدی و شروع زودهنگام مراقبت‌ها اهمیت زیادی دارد.
آیا کم کردن نمک از پره اکلامپسی پیشگیری می‌کند؟
شواهد کافی نشان نمی‌دهد که محدودیت شدید نمک از پره اکلامپسی پیشگیری کند. رژیم غذایی متعادل توصیه می‌شود، اما مهم‌ترین اقدام، پیگیری منظم فشار خون و پیروی از دستورات پزشک است.
جمع‌بندی
پره اکلامپسی عارضه‌ای جدی اما قابل مدیریت است. اندازه‌گیری منظم فشار خون، آشنایی با علائم هشدار و مراجعه فوری در صورت بروز آن‌ها، مهم‌ترین گام‌ها برای حفظ سلامت مادر و جنین است. اگر عوامل خطر دارید، از ابتدای بارداری با پزشک خود درباره پیشگیری گفت‌وگو کنید. برای آگاهی بیشتر درباره این دوران، راهنمای کامل بارداری و مقاله دیابت بارداری را مطالعه کنید.