آبریزش بینی و سرفه‌ای که بعد از یک سرماخوردگی تمام نمی‌شود، برای بسیاری از والدین آشناست. گاهی این علائم طولانی، نشانه سینوزیت یا عفونت سینوس‌ها است. سینوزیت در کودکان با بزرگسالان تفاوت‌هایی دارد و تشخیص آن بیشتر بر اساس مدت و سیر علائم است تا رنگ ترشحات. در این مقاله که بخشی از راهنمای بیماری‌های شایع کودکان است، با علائم، علت‌ها، درمان و پیشگیری از سینوزیت کودکان آشنا می‌شوید.
سینوس‌ها چیستند و سینوزیت چگونه ایجاد می‌شود؟
سینوس‌ها حفره‌های پر از هوا در استخوان‌های صورت، در اطراف بینی، بالای چشم‌ها و پشت گونه‌ها هستند. این حفره‌ها با لایه‌ای از مخاط پوشیده شده‌اند و از طریق مجاری باریکی به بینی راه دارند. در کودکان، سینوس‌ها هنوز کامل رشد نکرده‌اند و برخی از آن‌ها تا سال‌های نوجوانی به‌تدریج بزرگ می‌شوند.
وقتی مخاط بینی به دلیل سرماخوردگی یا آلرژی متورم شود، مجاری تخلیه سینوس‌ها بسته می‌شوند و ترشحات درون حفره‌ها باقی می‌مانند. این ترشحات محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کنند و سینوزیت ایجاد می‌شود. بنابراین بیشتر سینوزیت‌های کودکان به دنبال یک سرماخوردگی یا آنفولانزا شروع می‌شوند.
علائم سینوزیت در کودکان
علائم سینوزیت در کودکان معمولا مبهم‌تر از بزرگسالان است و درد صورت در کودکان کم‌سن کمتر دیده می‌شود. نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:
- آبریزش یا گرفتگی بینی که بیش از ده روز بدون بهبود ادامه دارد.
- سرفه روزانه که اغلب شب‌ها بدتر می‌شود.
- ترشح پشت حلق و صاف کردن مکرر گلو.
- بوی بد دهان در کودکان بزرگ‌تر.
- سردرد یا احساس فشار در صورت در کودکان سن مدرسه.
- تورم خفیف پلک‌ها به‌ویژه صبح‌ها.
- تب در برخی موارد.
چطور سینوزیت را از سرماخوردگی تشخیص دهیم؟
سرماخوردگی ساده معمولا در چند روز اول به اوج می‌رسد و ظرف یک هفته تا ده روز رو به بهبود می‌رود. پزشک در سه حالت به سینوزیت باکتریایی مشکوک می‌شود: علائم بیش از ده روز بدون بهبود ادامه یابد، علائم پس از یک دوره بهبود نسبی دوباره بدتر شوند، یا کودک از ابتدا چند روز پیاپی تب بالا همراه با ترشح غلیظ بینی داشته باشد.
رنگ زرد یا سبز ترشحات به‌تنهایی معیار تشخیص نیست و در سرماخوردگی ساده هم دیده می‌شود. همچنین سرفه طولانی می‌تواند علت‌های دیگری داشته باشد که در مقاله سرفه کودکان؛ علت‌ها و درمان توضیح داده شده است.
علت‌ها و عوامل خطر
علاوه بر سرماخوردگی، عوامل دیگری هم احتمال سینوزیت را بیشتر می‌کنند. آلرژی بینی یکی از مهم‌ترین آن‌هاست و کودکانی که آلرژی یا آسم و آلرژی دارند، بیشتر دچار سینوزیت می‌شوند. بزرگی لوزه سوم یا آدنوئید، حضور در مهدکودک و تماس مکرر با ویروس‌ها، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، رفلاکس معده و به‌ندرت مشکلات ساختاری بینی یا ضعف سیستم ایمنی هم در بروز سینوزیت نقش دارند.
تشخیص و درمان سینوزیت کودکان
تشخیص سینوزیت در بیشتر موارد بر اساس شرح حال و معاینه است و برای سینوزیت ساده معمولا عکس یا سی‌تی‌اسکن لازم نیست. تصویربرداری بیشتر برای موارد مزمن، مکرر یا مشکوک به عارضه به کار می‌رود. پزشک ممکن است در برخی کودکان با علائم خفیف، چند روز صبر و پیگیری را توصیه کند و در صورت ادامه یا شدت علائم، آنتی‌بیوتیک تجویز کند.
در کنار درمان دارویی، شستشوی بینی با سرم نمکی، نوشیدن مایعات کافی، مرطوب نگه داشتن هوای اتاق و درمان آلرژی زمینه‌ای به بهبود کمک می‌کند. از مصرف طولانی‌مدت قطره‌های بینی ضد احتقان بدون نظر پزشک پرهیز کنید. برای معاینه و درمان، می‌توانید از فهرست بهترین پزشک سینوزیت کودکان در تهران، بهترین پزشک سینوزیت کودکان در مشهد و بهترین پزشک سینوزیت کودکان در اصفهان کمک بگیرید.
عوارض و علائم هشدار
بیشتر سینوزیت‌ها بدون عارضه بهبود می‌یابند، اما به‌ندرت عفونت ممکن است به بافت‌های اطراف چشم یا ساختارهای مجاور گسترش یابد. تورم، قرمزی یا درد اطراف چشم، تاری دید، سردرد شدید، سفتی گردن، استفراغ مکرر یا خواب‌آلودگی غیرعادی نیاز به مراجعه فوری دارند. سینوزیت‌های مکرر یا طولانی هم باید از نظر علت‌های زمینه‌ای مانند آلرژی یا بزرگی آدنوئید بررسی شوند.
برای پیشگیری، بهداشت دست‌ها، کنترل آلرژی، دوری از دود سیگار و درمان مناسب سرماخوردگی‌ها مؤثر است. برای آشنایی با سایر بیماری‌های تنفسی و غیرتنفسی کودکان، مقاله جامع بیماری‌های کودکان را ببینید.
سوالات متداول
آیا نوزادان هم سینوزیت می‌گیرند؟
سینوس‌ها در نوزادان بسیار کوچک و ناقص‌اند و سینوزیت در این سن کمتر رخ می‌دهد. گرفتگی و آبریزش بینی در شیرخواران معمولا ناشی از سرماخوردگی است. اگر علائم طولانی شد یا با تب و بی‌قراری همراه بود، پزشک باید کودک را ببیند.
آیا سینوزیت کودکان مسری است؟
خود سینوزیت مسری نیست، اما ویروس‌های سرماخوردگی که زمینه‌ساز آن هستند می‌توانند منتقل شوند. رعایت بهداشت دست و پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه، از انتقال این ویروس‌ها جلوگیری می‌کند.
سینوزیت مزمن در کودکان یعنی چه؟
وقتی علائم سینوزیت مانند گرفتگی بینی، ترشح و سرفه برای چند ماه به‌طور مداوم ادامه پیدا کند، سینوزیت مزمن مطرح می‌شود. در این حالت بررسی علت‌های زمینه‌ای و گاهی ارجاع به متخصص گوش و حلق و بینی لازم است.
آیا برداشتن آدنوئید به درمان سینوزیت کمک می‌کند؟
در برخی کودکانی که سینوزیت‌های مکرر یا مزمن دارند و آدنوئید بزرگ عامل انسداد است، پزشک ممکن است جراحی آدنوئید را پیشنهاد کند. این تصمیم پس از ارزیابی کامل و معمولا توسط متخصص گوش و حلق و بینی گرفته می‌شود.
جمع‌بندی
سینوزیت کودکان معمولا به دنبال سرماخوردگی یا آلرژی ایجاد می‌شود و مهم‌ترین نشانه آن، ادامه آبریزش بینی و سرفه بیش از ده روز یا بدتر شدن علائم پس از بهبود نسبی است. تشخیص بر اساس معاینه و سیر علائم است و درمان شامل مراقبت‌های حمایتی و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک است. تورم اطراف چشم یا سردرد شدید نیاز به مراجعه فوری دارد.
لیست بهترین دکترهای سینوزیت کودکان در شهرهای مختلف