سرماخوردگی و آنفولانزای کودکان؛ علائم، تفاوت‌ها و مراقبت در خانه

سرماخوردگی شایع‌ترین بیماری دوران کودکی است و بسیاری از کودکان، به‌ویژه در سال‌های اول رفتن به مهدکودک، در سال چندین بار به آن مبتلا می‌شوند. آنفولانزا هم هر سال در فصل سرما خانواده‌های زیادی را درگیر می‌کند و گاهی از سرماخوردگی ساده شدیدتر است. در این مقاله با علائم هر یک، تفاوت آن‌ها، روش‌های مراقبت در خانه و نشانه‌هایی که نیاز به مراجعه به پزشک دارند آشنا می‌شوید. برای دیدن تصویر کلی بیماری‌های این دوران، راهنمای بیماری‌های شایع کودکان را هم بخوانید.

سرماخوردگی در کودکان چگونه بروز می‌کند؟

سرماخوردگی عفونت ویروسی بینی و گلو است و ده‌ها ویروس مختلف می‌توانند آن را ایجاد کنند؛ به همین دلیل کودک ممکن است بارها مبتلا شود. علائم معمولا با گلودرد خفیف یا خارش گلو شروع می‌شود و سپس آبریزش بینی، عطسه، گرفتگی بینی و سرفه ظاهر می‌شود. ترشحات بینی ممکن است ابتدا آبکی باشد و بعد غلیظ و زرد یا سبز شود که به‌تنهایی نشانه عفونت باکتریایی نیست.

در شیرخواران، گرفتگی بینی می‌تواند شیر خوردن و خواب را مختل کند و کودک بی‌قرار شود. تب خفیف در روزهای اول هم شایع است. بیشتر سرماخوردگی‌ها حدود یک هفته تا ده روز طول می‌کشند، اما سرفه ممکن است کمی بیشتر باقی بماند.

آنفولانزا چه تفاوتی با سرماخوردگی دارد؟

آنفولانزا را ویروس‌های آنفولانزا ایجاد می‌کنند و معمولا در فصل سرد سال شیوع پیدا می‌کند. شروع آن ناگهانی است و کودک در فاصله کوتاهی دچار تب بالا، لرز، سردرد، بدن‌درد، خستگی شدید و سرفه خشک می‌شود. برخی کودکان استفراغ یا اسهال هم دارند. کودک مبتلا به آنفولانزا معمولا بسیار بی‌حال‌تر از کودک سرماخورده است.

آنفولانزا در کودکان زیر پنج سال، به‌ویژه زیر دو سال، و کودکانی که آسم، بیماری قلبی، دیابت یا ضعف سیستم ایمنی دارند، ممکن است عوارضی مانند ذات‌الریه، عفونت گوش یا سینوزیت ایجاد کند. در این کودکان، مراجعه زودهنگام به پزشک اهمیت بیشتری دارد، چون برخی درمان‌ها اگر در روزهای اول شروع شوند مؤثرترند.

مراقبت از کودک سرماخورده در خانه

درمان سرماخوردگی و بیشتر موارد آنفولانزای خفیف حمایتی است و هدف آن راحت‌تر کردن کودک تا زمان بهبود است:

• مایعات کافی بدهید؛ شیر مادر، آب و سوپ‌های گرم مناسب‌اند.
• برای باز کردن بینی، از قطره یا اسپری سرم نمکی و در شیرخواران از پوار بینی با ملایمت استفاده کنید.
• هوای اتاق را مرطوب نگه دارید.
• به کودک اجازه دهید استراحت کند و فعالیتش را خودش تنظیم کند.
• در کودکان بالای یک سال، کمی عسل ممکن است سرفه شبانه را آرام کند؛ عسل برای کودکان زیر یک سال ممنوع است.
• داروهای ترکیبی سرماخوردگی و ضد سرفه را بدون نظر پزشک به کودکان کم‌سن ندهید.

آیا آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی لازم است؟

سرماخوردگی و آنفولانزا هر دو ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌ها اثری ندارد. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک نه‌تنها بهبود را سریع‌تر نمی‌کند، بلکه می‌تواند باعث اسهال، حساسیت دارویی و مقاومت میکروبی شود. آنتی‌بیوتیک فقط زمانی لازم است که پزشک یک عارضه باکتریایی مانند عفونت گوش، سینوزیت باکتریایی یا ذات‌الریه باکتریایی را تشخیص دهد.

عوارض احتمالی و علائم هشدار

گاهی سرماخوردگی یا آنفولانزا به مجاری تنفسی پایینی گسترش پیدا می‌کند و باعث برونشیولیت، برونشیت یا ذات‌الریه می‌شود. تنفس تند یا سخت، تو کشیده شدن پوست بین دنده‌ها، خس‌خس سینه و کبودی لب‌ها نشانه‌های مهمی هستند که در مقاله ذات‌الریه و برونشیت کودکان توضیح داده شده‌اند. سرفه‌ای که هفته‌ها طول بکشد هم باید بررسی شود؛ در این باره مقاله سرفه کودکان را ببینید.

علاوه بر این، تب بیش از سه روز، گوش‌درد، نخوردن مایعات و کاهش ادرار، بی‌حالی شدید یا بدتر شدن علائم پس از چند روز بهبودی نسبی، دلایل مراجعه به پزشک هستند. اگر برای معاینه فرزندتان به دنبال پزشک هستید، فهرست بهترین پزشک سرماخوردگی کودکان در تهران، بهترین پزشک سرماخوردگی کودکان در شیراز و بهترین پزشک سرماخوردگی کودکان در مشهد را ببینید.

پیشگیری از سرماخوردگی و آنفولانزا

کاملا جلوگیری از سرماخوردگی ممکن نیست، اما می‌توان دفعات آن را کمتر کرد. شستن مرتب دست‌ها، آموزش سرفه و عطسه در آرنج یا دستمال، دور نگه داشتن نوزادان از افراد بیمار، تهویه مناسب خانه و دوری از دود سیگار از مهم‌ترین اقدامات هستند. تغذیه با شیر مادر هم به تقویت ایمنی شیرخوار کمک می‌کند.

واکسن آنفولانزا برای بسیاری از کودکان، به‌ویژه کودکان دارای بیماری‌های زمینه‌ای، توصیه می‌شود و هر سال باید تکرار شود. درباره ضرورت و زمان آن با پزشک کودکان مشورت کنید. برای آشنایی با سایر بیماری‌های عفونی شایع کودکان، مقاله بیماری‌های شایع کودکان را مطالعه کنید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

سرماخوردگی و آنفولانزا از بیماری‌های ویروسی شایع کودکان هستند و بیشتر موارد آن‌ها با استراحت، مایعات کافی و مراقبت ساده در خانه بهبود می‌یابند. آنتی‌بیوتیک برای این بیماری‌ها لازم نیست، مگر آنکه پزشک عارضه باکتریایی تشخیص دهد. توجه به علائم هشدار مانند تنفس سخت، تب طولانی و کم‌آبی، و پیشگیری با بهداشت دست و واکسن آنفولانزا، مهم‌ترین نکات برای والدین است.