دل‌درد یکی از رایج‌ترین شکایت‌های کودکان است؛ از گریه‌های طولانی شیرخوار در ساعات عصر تا کودک مدرسه‌ای که صبح‌ها از درد شکم می‌نالد. بیشتر این دردها علت ساده‌ای مانند یبوست، نفخ یا یک عفونت گوارشی گذرا دارند، اما برخی از آن‌ها نشانه بیماری‌هایی مانند آپاندیسیت هستند که نیاز به اقدام فوری دارند. در این مقاله، که بخشی از راهنمای بیماری‌های شایع کودکان است، علت‌های شایع درد شکم را در سنین مختلف و نشانه‌های هشدار را مرور می‌کنیم.
کولیک نوزادی؛ گریه‌های طولانی و بی‌دلیل
کولیک یا قولنج نوزادی به گریه‌های طولانی و شدید در شیرخواری سالم گفته می‌شود که معمولا در ساعات عصر و شب رخ می‌دهد و با آرام کردن معمول برطرف نمی‌شود. شیرخوار ممکن است پاهایش را جمع کند، صورتش سرخ شود و مشت‌هایش را گره کند. علت دقیق کولیک مشخص نیست و عواملی مانند نارس بودن دستگاه گوارش، بلع هوا و حساسیت به محرک‌ها مطرح شده‌اند.
کولیک معمولا در هفته‌های اول شروع می‌شود و در بیشتر شیرخواران تا حدود سه تا چهار ماهگی بهبود می‌یابد. تکان دادن آرام، قنداق کردن مناسب، صدای یکنواخت، تماس پوست با پوست و آروغ گرفتن پس از شیر به آرام شدن کمک می‌کنند. پیش از نسبت دادن گریه به کولیک، پزشک باید علت‌های دیگر مانند عفونت یا فتق را رد کند.
رفلاکس معده در شیرخواران و کودکان
برگشت مقداری شیر پس از تغذیه در شیرخواران بسیار شایع و معمولا طبیعی است، زیرا دریچه انتهای مری هنوز کامل نشده است. اگر شیرخوار با وجود بالا آوردن، وزن خوبی می‌گیرد و راضی است، معمولا نگرانی وجود ندارد. اما اگر برگشت شیر با گریه شدید هنگام تغذیه، امتناع از شیر خوردن، وزن نگرفتن، سرفه مکرر یا استفراغ خونی یا سبزرنگ همراه باشد، باید بررسی شود.
در کودکان بزرگ‌تر، رفلاکس ممکن است به شکل سوزش سر دل، ترش کردن یا درد بالای شکم بروز کند. اصلاح عادت‌های غذایی، پرهیز از خوردن نزدیک خواب و کنترل وزن به بهبود کمک می‌کند. استفراغ‌های شدید یا جهنده نیاز به ارزیابی دارد؛ در این باره مقاله استفراغ کودکان و علائم خطر را بخوانید.
یبوست؛ شایع‌ترین علت دل‌درد در کودکان
یبوست یعنی دفع سخت، دردناک یا کم‌دفعات مدفوع و یکی از شایع‌ترین علت‌های درد شکم در کودکان است. عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:
- رژیم غذایی کم‌فیبر و مصرف کم میوه، سبزی و غلات کامل.
- نوشیدن ناکافی آب.
- مصرف زیاد شیر گاو و لبنیات در برخی کودکان.
- نگه داشتن مدفوع به دلیل ترس از درد، خجالت یا مشغول بودن به بازی.
- تغییرات روزمره مانند سفر یا شروع آموزش توالت.
- کم‌تحرکی.
سایر علت‌های درد شکم در کودکان
عفونت‌های گوارشی که با اسهال و استفراغ همراه‌اند، از علت‌های رایج درد حاد شکم هستند. عفونت ادراری هم ممکن است فقط با درد زیر شکم، تب یا استفراغ بروز کند. در برخی کودکان، عفونت‌های تنفسی مانند گلودرد یا حتی ذات‌الریه درد شکم ایجاد می‌کنند.
آپاندیسیت معمولا با درد اطراف ناف شروع می‌شود که به‌تدریج به سمت راست و پایین شکم منتقل و شدیدتر می‌شود و اغلب با بی‌اشتهایی، تهوع و تب همراه است. در کودکان سن مدرسه، دردهای عملکردی که با استرس، اضطراب یا مشکلات مدرسه ارتباط دارند هم شایع‌اند؛ این دردها واقعی‌اند و کودک تمارض نمی‌کند.
علائم هشدار درد شکم
اگر هر یک از این علائم را همراه با درد شکم دیدید، فورا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید و مداوم یا دردی که به سمت راست و پایین شکم منتقل می‌شود.
- استفراغ سبز یا زردرنگ، استفراغ خونی یا مدفوع خونی یا سیاه.
- شکم سفت، متورم و حساس به لمس.
- دردی که با راه رفتن، پریدن یا سرفه بدتر می‌شود.
- تب بالا، بی‌حالی شدید یا نشانه‌های کم‌آبی.
- تورم و درد در کشاله ران یا بیضه.
مراقبت و درمان
درمان درد شکم به علت آن بستگی دارد. در یبوست، افزایش مصرف آب، میوه و سبزی، فعالیت بدنی و نشاندن کودک روی توالت در زمان ثابت پس از غذا مؤثر است و پزشک ممکن است در صورت نیاز داروی مناسب تجویز کند. برای دردهای عملکردی، کاهش استرس، برنامه منظم خواب و غذا و حمایت عاطفی کودک اهمیت دارد. پیش از معاینه پزشک، از دادن مسکن به کودک دارای درد شدید شکم پرهیز کنید تا علائم پنهان نشوند.
برای دردهای مکرر، یبوست مقاوم یا رفلاکس، پیگیری منظم با پزشک کودکان و در صورت نیاز فوق تخصص گوارش کودکان لازم است. برای یافتن پزشک مناسب، فهرست بهترین پزشک درد شکم کودکان در تهران، بهترین پزشک درد شکم کودکان در کرج و بهترین پزشک درد شکم کودکان در اصفهان را ببینید و برای آشنایی با سایر بیماری‌ها، بیماری‌های شایع کودکان را مطالعه کنید.
سوالات متداول
چطور بفهمیم گریه نوزاد به خاطر دل‌درد است؟
نوزاد ممکن است هنگام دل‌درد پاها را به سمت شکم جمع کند، بی‌قرار باشد و گریه شدید داشته باشد. اما گریه علت‌های زیادی دارد. اگر گریه با تب، استفراغ، شیر نخوردن یا تغییر رنگ مدفوع همراه است، نوزاد باید معاینه شود.
آیا شیر گاو باعث یبوست کودک می‌شود؟
مصرف زیاد شیر گاو در برخی کودکان می‌تواند به یبوست کمک کند، به‌ویژه اگر جای غذاهای فیبردار را بگیرد. مقدار مناسب لبنیات متناسب با سن را از پزشک بپرسید و رژیم غذایی را متنوع نگه دارید.
آیا گرم کردن شکم برای دل‌درد کودک مفید است؟
در دردهای خفیف و ناشی از نفخ، گرمای ملایم ممکن است احساس راحتی ایجاد کند. اما اگر درد شدید است یا علائم هشدار وجود دارد، نباید به این روش‌ها اکتفا کرد و کودک باید معاینه شود. مراقب باشید پوست کودک نسوزد.
درد شکم مکرر کودک قبل از مدرسه نشانه چیست؟
دردهای تکرارشونده صبحگاهی پیش از مدرسه ممکن است با اضطراب یا مشکلات مدرسه مرتبط باشند، اما یبوست و مشکلات گوارشی هم باید بررسی شوند. گفت‌وگوی آرام با کودک و مشورت با پزشک کمک‌کننده است.
جمع‌بندی
درد شکم در کودکان علت‌های متنوعی دارد؛ از کولیک و رفلاکس در شیرخواران تا یبوست، عفونت‌های گوارشی و دردهای عملکردی در کودکان بزرگ‌تر. بیشتر این دردها خوش‌خیم‌اند و با اصلاح تغذیه و عادت‌ها بهبود می‌یابند. اما درد شدید و مداوم، درد سمت راست و پایین شکم، استفراغ سبزرنگ یا خونی و شکم سفت نیاز به مراجعه فوری دارند.
لیست بهترین دکترهای درد شکم کودکان در شهرهای مختلف