عفونت ادراری کودکان؛ علائم در سنین مختلف، تشخیص و پیشگیری

عفونت ادراری یکی از عفونت‌های باکتریایی شایع در کودکان است که اگر به‌موقع تشخیص داده و درمان شود، معمولا بدون عارضه بهبود می‌یابد. چالش اصلی این است که در نوزادان و شیرخواران، علائم آن اغلب مبهم است و گاهی تنها نشانه، تب بدون علت مشخص است. در این مقاله، که بخشی از راهنمای بیماری‌های شایع کودکان است، با علائم عفونت ادراری در سنین مختلف، روش تشخیص، درمان و راه‌های پیشگیری آشنا می‌شوید.

عفونت ادراری چیست؟

دستگاه ادراری شامل کلیه‌ها، میزنای‌ها، مثانه و مجرای ادرار است. عفونت ادراری زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها، معمولا باکتری‌هایی که به‌طور طبیعی در روده زندگی می‌کنند، از طریق مجرای ادرار وارد شوند و تکثیر پیدا کنند. اگر عفونت فقط مثانه را درگیر کند، به آن عفونت مثانه یا سیستیت می‌گویند و اگر به کلیه برسد، عفونت کلیه یا پیلونفریت نامیده می‌شود که معمولا با تب بالا همراه است و جدی‌تر است.

دختران به دلیل کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار و نزدیکی آن به مقعد، بیشتر از پسران به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند. در ماه‌های اول زندگی، پسران ختنه‌نشده هم در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

علائم عفونت ادراری در سنین مختلف

شکل بروز عفونت ادراری به سن کودک بستگی زیادی دارد:

نوزادان و شیرخواران

در این سن، علائم اختصاصی نیستند و ممکن است شامل تب بدون علت مشخص، بی‌قراری، بدغذایی، استفراغ، اسهال، وزن نگرفتن، خواب‌آلودگی یا زردی طولانی در نوزاد باشند. ادرار بدبو هم ممکن است دیده شود. به همین دلیل پزشک در بررسی تب شیرخواران اغلب آزمایش ادرار درخواست می‌کند.

کودکان بزرگ‌تر

کودکانی که می‌توانند صحبت کنند، معمولا از سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، فوریت ادرار و درد زیر شکم شکایت دارند. ادرار ممکن است کدر، بدبو یا خونی باشد. خیس کردن روزانه یا شروع دوباره شب‌ادراری در کودکی که قبلا کنترل ادرار داشته هم می‌تواند نشانه عفونت باشد. تب بالا، لرز، درد پهلو و استفراغ، احتمال درگیری کلیه را مطرح می‌کنند.

عوامل خطر عفونت ادراری

برخی شرایط احتمال ابتلا یا تکرار عفونت ادراری را افزایش می‌دهند:

• یبوست مزمن که تخلیه کامل مثانه را مختل می‌کند.
• نگه داشتن طولانی ادرار و دیر رفتن به دستشویی.
• شستشوی نادرست از عقب به جلو در دختران.
• نوشیدن ناکافی آب.
• برگشت ادرار از مثانه به کلیه یا ریفلاکس ادراری.
• ناهنجاری‌های مادرزادی دستگاه ادراری.
• استفاده از حمام کف و صابون‌های محرک در برخی دختران.

تشخیص و درمان

تشخیص قطعی با آزمایش و کشت ادرار است. روش جمع‌آوری نمونه اهمیت زیادی دارد؛ در کودکانی که از پوشک استفاده می‌کنند، کیسه ادرار ممکن است آلوده شود و پزشک گاهی روش‌های دقیق‌تری را انتخاب می‌کند. در کودکان بزرگ‌تر، نمونه وسط ادرار پس از شستشوی ناحیه گرفته می‌شود. نمونه باید پیش از شروع آنتی‌بیوتیک گرفته شود.

درمان با آنتی‌بیوتیک انجام می‌شود و نوع و مدت آن را پزشک بر اساس سن، شدت بیماری و نتیجه کشت تعیین می‌کند. بیشتر کودکان با داروی خوراکی در خانه درمان می‌شوند، اما شیرخواران کم‌سن یا کودکانی که استفراغ مکرر و حال عمومی بد دارند، ممکن است نیاز به بستری داشته باشند. کامل کردن دوره درمان ضروری است. برای یافتن پزشک، فهرست بهترین پزشک عفونت ادراری کودکان در تهران و بهترین پزشک عفونت ادراری کودکان در مشهد را ببینید.

بررسی‌های پس از درمان

در برخی کودکان، به‌ویژه شیرخواران، کودکانی که عفونت کلیه با تب داشته‌اند یا عفونت‌های مکرر دارند، پزشک ممکن است سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری و گاهی بررسی‌های تکمیلی درخواست کند تا ناهنجاری‌ها یا ریفلاکس ادراری را رد کند. در صورت نیاز، کودک به فوق تخصص کلیه کودکان ارجاع داده می‌شود. پیگیری منظم از آسیب احتمالی کلیه جلوگیری می‌کند.

پیشگیری از عفونت ادراری

نوشیدن آب کافی، رفتن منظم به دستشویی و تخلیه کامل مثانه، درمان یبوست، آموزش شستشوی درست از جلو به عقب به دختران، تعویض به‌موقع پوشک و پوشیدن لباس زیر نخی، از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. اگر کودک درد زیر شکم دارد، علت‌های دیگر را هم در مقاله درد شکم کودکان مرور کنید. برای آشنایی با سایر بیماری‌های این دوران، به راهنمای جامع بیماری‌های کودکان سر بزنید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

عفونت ادراری در کودکان شایع است و در شیرخواران ممکن است فقط با تب بروز کند. تشخیص با آزمایش و کشت ادرار انجام می‌شود و درمان به‌موقع با آنتی‌بیوتیک از آسیب کلیه جلوگیری می‌کند. کامل کردن دوره درمان، پیگیری در عفونت‌های مکرر یا تب‌دار و رعایت عادت‌های پیشگیرانه مانند نوشیدن آب کافی و درمان یبوست، مهم‌ترین نکات برای والدین است.