وقتی پزشک هنگام معاینه کودک می‌گوید «قلبش سوفل دارد»، بسیاری از والدین دچار نگرانی می‌شوند. اما سوفل در کودکان بسیار شایع است و در بیشتر موارد هیچ نشانه‌ای از بیماری قلبی نیست. سوفل فقط یک صدای اضافه است که باید ماهیت آن مشخص شود. در این مقاله که بخشی از راهنمای فوق تخصص‌های کودکان و بیماری‌های خاص است، توضیح می‌دهیم سوفل چیست، تفاوت سوفل بی‌گناه و سوفل بیماری‌زا چیست و چه زمانی بررسی بیشتر و مراجعه به فوق تخصص قلب کودکان لازم می‌شود.
سوفل قلب چیست؟
قلب با هر ضربان، صداهایی ایجاد می‌کند که با بسته شدن دریچه‌ها شنیده می‌شوند. سوفل صدای اضافه‌ای شبیه وزش یا خش‌خش است که بین این صداها شنیده می‌شود و از جریان خون در داخل قلب یا رگ‌های بزرگ ناشی می‌شود. سوفل به‌تنهایی یک بیماری نیست، بلکه یک یافته در معاینه است؛ مثل یک علامت سؤال که پزشک باید علت آن را مشخص کند.
در کودکان، دیواره قفسه سینه نازک است و قلب نزدیک به سطح بدن قرار دارد. همچنین ضربان قلب سریع‌تر است. به همین دلایل صدای جریان طبیعی خون در کودکان راحت‌تر از بزرگسالان شنیده می‌شود.
سوفل بی‌گناه یا عملکردی
بیشتر سوفل‌های دوران کودکی بی‌گناه هستند؛ یعنی قلب کاملا سالم است و فقط صدای جریان طبیعی خون شنیده می‌شود. این سوفل‌ها معمولا در کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی کشف می‌شوند، صدای نرمی دارند و ممکن است با تغییر وضعیت بدن کودک، مثلا از خوابیده به نشسته، تغییر کنند.
تب، کم‌خونی، هیجان و فعالیت بدنی جریان خون را سریع‌تر می‌کنند و ممکن است سوفل بی‌گناه را بلندتر کنند یا باعث شوند سوفلی که قبلا شنیده نمی‌شد، شنیده شود. به همین دلیل گاهی سوفلی که هنگام بیماری و تب کشف شده، پس از بهبود کودک از بین می‌رود. سوفل بی‌گناه نیاز به درمان، محدودیت ورزش یا مراقبت خاصی ندارد و معمولا با بزرگ شدن کودک کم‌رنگ‌تر می‌شود یا از بین می‌رود.
سوفل بیماری‌زا و علت‌های آن
گاهی سوفل نشانه یک مشکل ساختاری در قلب است. سوراخ‌های دیواره بین دهلیزها یا بطن‌ها، تنگی یا نارسایی دریچه‌ها و باز ماندن مجرای شریانی از علت‌های آن هستند. بیشتر این مشکلات مادرزادی‌اند و درباره آن‌ها در مقاله بیماری‌های قلب کودکان به تفصیل نوشته‌ایم. همان‌طور که گفتیم، کم‌خونی نیز می‌تواند باعث سوفل شود؛ در این باره مقاله کم‌خونی فقر آهن در کودکان را ببینید.
سوفل‌هایی که در روزهای اول تولد شنیده می‌شوند، اهمیت ویژه‌ای دارند و معمولا با دقت بیشتری بررسی می‌شوند، زیرا ممکن است نشانه بیماری مادرزادی قلب باشند. البته در همین دوره نیز بخشی از سوفل‌ها گذرا هستند و ناشی از تغییرات طبیعی گردش خون پس از تولد.
چه زمانی سوفل نیاز به بررسی بیشتر دارد؟
پزشک بر اساس ویژگی‌های صدای سوفل، سن کودک و وجود یا عدم وجود علائم دیگر تصمیم می‌گیرد که آیا ارجاع به فوق تخصص قلب کودکان لازم است یا خیر. وجود هر یک از علائم زیر همراه با سوفل، احتمال بیماری قلبی را بیشتر می‌کند و بررسی دقیق‌تر را ضروری می‌سازد:
- سوفل در نوزاد در روزها یا هفته‌های اول زندگی.
- کبودی لب‌ها یا ناخن‌ها.
- تنفس تند و تعریق هنگام شیر خوردن.
- وزن‌گیری ضعیف و رشد کمتر از انتظار.
- غش، درد قفسه سینه یا تپش قلب هنگام ورزش.
- سابقه بیماری قلبی مادرزادی در خانواده یا وجود سندرم ژنتیکی.
والدین در ویزیت چه نکاتی را در نظر بگیرند؟
اگر پزشک در معاینه کودک سوفل شنید، از او بپرسید که به نظرش سوفل بی‌گناه است یا نیاز به بررسی بیشتر دارد. اطلاعاتی درباره وضعیت شیر خوردن، وزن‌گیری، سطح فعالیت، تنفس هنگام خواب و هرگونه سابقه غش یا تپش قلب در اختیار پزشک بگذارید. سابقه بیماری قلبی مادرزادی یا مرگ ناگهانی در جوانی در خانواده نیز اطلاعات مهمی است که باید گفته شود.
اگر اکو درخواست شد، آن را به تعویق نیندازید و پس از انجام آن، نتیجه را حتما به پزشک نشان دهید. به یاد داشته باشید که درخواست اکو به معنای وجود بیماری نیست و در بسیاری از موارد فقط برای اطمینان و آسودگی خاطر خانواده انجام می‌شود.
تشخیص با اکوکاردیوگرافی
مهم‌ترین روش برای تعیین ماهیت سوفل، اکوکاردیوگرافی یا اکوی قلب است. در این روش با امواج صوتی و بدون درد و اشعه، ساختار قلب، دیواره‌ها، دریچه‌ها و جریان خون به‌طور دقیق دیده می‌شود. اکو در کودکان کم‌سن ممکن است هنگام خواب یا با آرام کردن کودک انجام شود تا تصاویر واضح‌تری به دست آید. گاهی نوار قلب و عکس قفسه سینه نیز به عنوان بررسی‌های تکمیلی درخواست می‌شوند.
اگر اکو طبیعی باشد، سوفل بی‌گناه است و جای نگرانی نیست. اگر مشکلی کشف شود، فوق تخصص قلب کودکان درباره پیگیری یا درمان آن تصمیم می‌گیرد. اطلاعات بیشتر درباره این رشته را در راهنمای فوق تخصص‌های کودکان بخوانید.
سوالات متداول
آیا سوفل بی‌گناه با بزرگ شدن کودک از بین می‌رود؟
در بسیاری از کودکان سوفل بی‌گناه با افزایش سن کم‌رنگ‌تر می‌شود یا کاملا از بین می‌رود. حتی اگر باقی بماند، هیچ آسیبی به قلب نمی‌زند و نیاز به درمان ندارد.
کودک دارای سوفل بی‌گناه می‌تواند ورزش کند؟
بله. سوفل بی‌گناه هیچ محدودیتی برای ورزش و فعالیت‌های روزمره ایجاد نمی‌کند و کودک می‌تواند مانند همسالان خود فعالیت کند.
چرا سوفل کودک هنگام تب بلندتر می‌شود؟
تب ضربان قلب و سرعت جریان خون را بیشتر می‌کند و همین باعث می‌شود صدای جریان خون بلندتر شنیده شود. معمولا پس از قطع تب، پزشک دوباره قلب را معاینه می‌کند.
آیا برای هر سوفلی باید اکو انجام داد؟
خیر. اگر پزشک بر اساس معاینه مطمئن باشد که سوفل بی‌گناه است و کودک علامت دیگری ندارد، ممکن است اکو لازم نباشد. در موارد مشکوک یا در نوزادان، اکو برای اطمینان انجام می‌شود.
جمع‌بندی
سوفل قلب در کودکان بسیار شایع است و بیشتر آن‌ها بی‌گناه و بدون هیچ خطری هستند. با این حال تشخیص نهایی با پزشک است و در صورت وجود علائمی مانند کبودی، تنفس تند هنگام شیر خوردن یا رشد ضعیف، بررسی با اکوکاردیوگرافی و مشاوره با فوق تخصص قلب کودکان ضروری است. آرامش خود را حفظ کنید و پیگیری‌های توصیه‌شده را انجام دهید.