احساس سنگینی در لگن، برآمدگی در دهانه واژن یا نشت ادرار هنگام سرفه از مشکلاتی هستند که بسیاری از زنان، به‌ویژه پس از زایمان و یائسگی، تجربه می‌کنند اما از گفتن آن خجالت می‌کشند. این علائم ممکن است نشانه افتادگی رحم یا دیواره‌های واژن باشند؛ مشکلی شایع که با درمان مناسب به خوبی قابل کنترل است. در این مقاله با علت‌ها، درجات، علائم و روش‌های درمان افتادگی رحم آشنا می‌شوید. این مطلب بخشی از راهنمای بیماری‌های شایع زنان است.
افتادگی رحم چیست؟
کف لگن مجموعه‌ای از عضلات، رباط‌ها و بافت‌های همبند است که مانند یک ننو، رحم، مثانه و روده را در جای خود نگه می‌دارد. وقتی این ساختارها ضعیف یا کشیده شوند، اعضای لگن به سمت پایین و داخل واژن جابه‌جا می‌شوند. اگر رحم پایین بیاید، به آن افتادگی رحم می‌گویند. افتادگی دیواره جلویی واژن معمولاً با جابه‌جایی مثانه (سیستوسل) و افتادگی دیواره پشتی با برآمدگی رکتوم (رکتوسل) همراه است. پس از برداشتن رحم نیز ممکن است انتهای واژن دچار افتادگی شود.
درجات افتادگی
پزشکان شدت افتادگی را بر اساس میزان پایین آمدن عضو درجه‌بندی می‌کنند. در درجات خفیف، رحم یا دیواره واژن کمی پایین آمده و ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. در درجات متوسط، عضو تا نزدیک دهانه واژن می‌رسد و در درجات شدید، بخشی یا تمام رحم از دهانه واژن بیرون می‌زند. درجه افتادگی به همراه شدت علائم، نوع درمان را تعیین می‌کند.
علت‌ها و عوامل خطر
افتادگی رحم معمولاً حاصل ترکیبی از چند عامل است که در طول سال‌ها به کف لگن فشار وارد می‌کنند:
- زایمان‌های طبیعی متعدد، زایمان طولانی یا دشوار و تولد نوزاد درشت
- کاهش استروژن پس از یائسگی که بافت‌ها را کم‌انعطاف‌تر و ضعیف‌تر می‌کند
- یبوست مزمن و زور زدن مکرر
- سرفه مزمن ناشی از سیگار یا بیماری‌های ریوی
- اضافه وزن و بلند کردن مکرر اجسام سنگین
- ضعف ارثی بافت همبند و سابقه جراحی‌های لگنی
علائم افتادگی رحم و واژن
شایع‌ترین علامت احساس سنگینی، فشار یا کشیدگی در لگن است که معمولاً در پایان روز یا پس از ایستادن طولانی بیشتر می‌شود و با دراز کشیدن کاهش می‌یابد. برخی زنان احساس می‌کنند چیزی در واژن است یا برآمدگی را در دهانه واژن لمس می‌کنند. مشکلات ادراری مانند نشت ادرار هنگام سرفه و عطسه، تکرر ادرار یا احساس تخلیه ناقص مثانه، یبوست و دشواری در دفع و ناراحتی در رابطه زناشویی نیز از علائم دیگرند.
گاهی افتادگی با عفونت‌های مکرر ادراری یا زخم‌های سطحی روی بافت بیرون‌زده همراه می‌شود که می‌تواند باعث ترشحات یا لکه‌بینی شود. هرگونه ترشح غیرعادی را با کمک راهنمای ترشحات طبیعی و غیرطبیعی واژن بررسی و با پزشک مطرح کنید.
روش‌های درمان
درمان افتادگی همیشه جراحی نیست. در افتادگی‌های خفیف و بدون علامت، تمرینات تقویت کف لگن (کگل)، کنترل وزن، درمان یبوست و سرفه و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین می‌تواند از پیشرفت مشکل جلوگیری کند. فیزیوتراپی تخصصی کف لگن نیز در یادگیری صحیح تمرین‌ها بسیار کمک‌کننده است. در زنان یائسه، کرم‌های موضعی استروژن به تجویز پزشک ممکن است کیفیت بافت را بهبود دهند.
پساری حلقه‌ای انعطاف‌پذیر است که داخل واژن قرار می‌گیرد و اعضای لگن را در جای خود نگه می‌دارد. این وسیله گزینه مناسبی برای زنانی است که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند جراحی شوند. در افتادگی‌های شدید و علامت‌دار، جراحی ترمیمی از راه واژن یا با لاپاراسکوپی انجام می‌شود و گاهی با برداشتن رحم همراه است. برای پیدا کردن پزشک باتجربه در این زمینه، فهرست بهترین متخصص درمان افتادگی رحم در تهران، بهترین متخصص درمان افتادگی رحم در شیراز و بهترین متخصص درمان افتادگی رحم در بندرعباس را ببینید.
پیشگیری از افتادگی رحم
انجام تمرینات کگل در دوران بارداری و پس از زایمان، کنترل وزن، تغذیه پرفیبر و نوشیدن آب کافی برای پیشگیری از یبوست، ترک سیگار و درمان سرفه مزمن و رعایت اصول صحیح بلند کردن اجسام، از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند. زنان در دوران یائسگی باید به سلامت کف لگن توجه بیشتری داشته باشند. اگر پس از زایمان دچار نشت ادرار یا احساس سنگینی در لگن شدید، زود به پزشک مراجعه کنید. برخی علائم افتادگی مانند احساس فشار ممکن است با فیبروم‌های بزرگ رحم اشتباه شوند، بنابراین معاینه دقیق ضروری است.
سوالات متداول
آیا افتادگی رحم خطرناک است؟
افتادگی رحم معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست، اما می‌تواند کیفیت زندگی را به طور جدی تحت تأثیر قرار دهد. در موارد شدید ممکن است باعث انسداد ادرار، عفونت‌های مکرر ادراری یا زخم شدن بافت بیرون‌زده شود که نیاز به درمان دارد.
آیا بعد از سزارین هم افتادگی رحم رخ می‌دهد؟
زایمان طبیعی یکی از عوامل مهم خطر است، اما بارداری به‌تنهایی نیز به دلیل فشار وزن رحم و تغییرات هورمونی بر کف لگن اثر می‌گذارد. بنابراین افتادگی پس از سزارین نیز ممکن است، هرچند احتمال آن کمتر است.
آیا با افتادگی رحم می‌توان باردار شد؟
در افتادگی‌های خفیف بارداری ممکن است. اما اگر افتادگی شدید باشد، بهتر است پیش از بارداری با پزشک مشورت کنید. معمولاً جراحی ترمیمی تا زمان کامل شدن برنامه فرزندآوری به تعویق انداخته می‌شود، زیرا بارداری و زایمان بعدی ممکن است نتیجه جراحی را تحت تأثیر قرار دهد.
پساری چگونه مراقبت می‌شود؟
پساری باید در فواصل منظم توسط پزشک یا خود بیمار پس از آموزش، خارج، شسته و دوباره گذاشته شود. معاینه‌های دوره‌ای برای اطمینان از سالم بودن بافت واژن ضروری است. ترشحات بدبو یا خونریزی هنگام استفاده از پساری را به پزشک اطلاع دهید.
جمع‌بندی
افتادگی رحم و واژن مشکلی شایع، به‌ویژه پس از زایمان و یائسگی است که با درمان مناسب به خوبی کنترل می‌شود. تمرینات کف لگن، پساری و جراحی‌های ترمیمی گزینه‌هایی هستند که بر اساس شدت مشکل انتخاب می‌شوند. خجالت را کنار بگذارید و در صورت داشتن علائم، با پزشک مشورت کنید. برای آشنایی با سایر بیماری‌های زنان، راهنمای جامع بیماری‌های زنان را مطالعه کنید.
لیست بهترین دکترهای افتادگی رحم و واژن در شهرهای مختلف