شنیدن اینکه کودک به جراحی نیاز دارد، معمولا با نگرانی و سؤال‌های زیادی همراه است. جراحی کودکان یک رشته تخصصی مستقل است و جراح کودکان با ویژگی‌های بدن نوزاد و کودک، از تحمل بیهوشی تا روند بهبود، آشنایی کامل دارد. خبر خوب این است که بسیاری از جراحی‌های کودکان کوتاه، کم‌خطر و سرپایی هستند. در این مقاله که بخشی از راهنمای فوق تخصص‌های کودکان و بیماری‌های خاص است، با عمل‌های شایع، نحوه آماده‌سازی کودک و مراقبت‌های پس از جراحی آشنا می‌شوید.
جراح کودکان کیست؟
جراح کودکان پزشکی است که پس از تخصص جراحی عمومی، دوره فوق تخصص جراحی کودکان و نوزادان را گذرانده است. بدن کودک فقط یک بدن کوچک‌تر نیست؛ تعادل آب و املاح، نیاز به گرما، دوز داروها و نحوه ترمیم بافت‌ها در کودکان متفاوت است. جراح کودکان با این تفاوت‌ها آشناست و معمولا همراه با تیم بیهوشی و پرستاری ویژه کودکان کار می‌کند. این پزشک هم عمل‌های برنامه‌ریزی‌شده و هم جراحی‌های اورژانسی کودکان را انجام می‌دهد.
شایع‌ترین جراحی‌های کودکان
برخی جراحی‌ها از رایج‌ترین دلایل مراجعه به جراح کودکان هستند. فتق کشاله ران که به صورت برآمدگی در کشاله ران یا کیسه بیضه دیده می‌شود، باید ترمیم شود و درباره آن در مقاله فتق کودکان مفصل نوشته‌ایم. بیضه نزول‌نکرده نیز معمولا در سال اول یا دوم زندگی با جراحی به جای طبیعی خود منتقل می‌شود.
- ترمیم فتق کشاله ران و فتق ناف.
- جراحی بیضه نزول‌نکرده و هیدروسل.
- آپاندکتومی یا برداشتن آپاندیس ملتهب.
- پیلوروتومی در تنگی پیلور نوزادان.
- جراحی ناهنجاری‌های مادرزادی دستگاه گوارش.
- برداشتن کیست‌ها و توده‌های سطحی بدن.
جراحی‌های اورژانسی و علائم هشدار
برخی مشکلات جراحی کودکان نمی‌توانند منتظر بمانند. آپاندیسیت معمولا با درد اطراف ناف شروع می‌شود که به سمت راست پایین شکم می‌رود و با تب، بی‌اشتهایی و استفراغ همراه است. در تنگی پیلور، نوزاد چند هفته‌ای پس از هر بار شیر خوردن استفراغ جهنده می‌کند. استفراغ سبزرنگ در نوزاد می‌تواند نشانه انسداد روده باشد. پیچ‌خوردگی بیضه نیز با درد ناگهانی و شدید بیضه بروز می‌کند و زمان در آن بسیار اهمیت دارد.
اگر کودک شما دچار درد شکم است، تشخیص علت‌های ساده از موارد جراحی با پزشک است. اطلاعات بیشتر درباره علل شایع آن را در مقاله درد شکم کودکان بخوانید و در صورت بروز علائم هشدار، بی‌درنگ به اورژانس مراجعه کنید.
جراحی در نوزادان و ناهنجاری‌های مادرزادی
برخی ناهنجاری‌های مادرزادی مانند بسته بودن مری، انسداد روده، نقص دیواره شکم یا ناهنجاری‌های مقعد، در روزهای اول زندگی به جراحی نیاز دارند. بسیاری از این مشکلات در سونوگرافی‌های دوران بارداری تشخیص داده می‌شوند و این امکان را فراهم می‌کنند که زایمان در مرکزی مجهز به بخش مراقبت ویژه نوزادان و جراح کودکان انجام شود. برای آشنایی بیشتر با این گروه از بیماری‌ها، مقاله ناهنجاری‌های مادرزادی را ببینید.
چگونه کودک را برای جراحی آماده کنیم؟
آمادگی جسمی و روانی کودک تأثیر زیادی بر روند عمل و بهبود دارد. پیش از عمل، کودک توسط جراح و متخصص بیهوشی معاینه می‌شود و ممکن است آزمایش‌هایی درخواست شود. دستور ناشتایی باید دقیقا رعایت شود، زیرا معده پر خطر بیهوشی را بیشتر می‌کند. اگر کودک در روزهای پیش از عمل سرماخوردگی، تب یا سرفه داشته باشد، حتما به پزشک اطلاع دهید.
با کودک متناسب با سن او و با زبانی ساده و صادقانه درباره بیمارستان صحبت کنید و از ترساندن یا قول‌های غیرواقعی پرهیز کنید. همراه داشتن اسباب‌بازی یا پتوی محبوب کودک و آرامش والدین، اضطراب او را کمتر می‌کند. کودکان احساسات والدین را به‌خوبی درک می‌کنند.
بیهوشی در کودکان؛ آنچه والدین باید بدانند
بیهوشی کودکان توسط متخصص بیهوشی و با تجهیزات مخصوص سن و وزن کودک انجام می‌شود. در بسیاری از مراکز، یکی از والدین می‌تواند تا لحظه به خواب رفتن کودک کنار او بماند که به آرامش کودک کمک زیادی می‌کند. پس از عمل، کودک در اتاق ریکاوری زیر نظر قرار می‌گیرد تا کاملا بیدار شود. گیجی، بی‌قراری یا گریه کوتاه هنگام بیدار شدن طبیعی است و معمولا خیلی زود برطرف می‌شود.
پیش از عمل، سابقه هرگونه حساسیت دارویی، مشکلات تنفسی مانند آسم، خروپف شدید، بیماری‌های قلبی یا سابقه مشکل بیهوشی در خانواده را به تیم درمان اطلاع دهید تا برنامه بیهوشی با دقت بیشتری تنظیم شود.
مراقبت‌های بعد از جراحی
پس از بیشتر عمل‌های ساده، کودک همان روز یا روز بعد به خانه برمی‌گردد. کنترل درد طبق دستور پزشک، تمیز و خشک نگه داشتن محل زخم، شروع تدریجی تغذیه و محدودیت فعالیت‌های سنگین برای مدتی که جراح تعیین می‌کند، از اصول مراقبت هستند. تب، قرمزی و ترشح از زخم، استفراغ مکرر یا درد رو به افزایش، دلایلی برای تماس با پزشک هستند. اگر به دنبال جراح باتجربه هستید، فهرست بهترین جراح کودکان در تهران را ببینید.
سوالات متداول
آیا بیهوشی بر رشد مغز کودک اثر می‌گذارد؟
بیهوشی کوتاه برای جراحی‌های ضروری در کودکان ایمن در نظر گرفته می‌شود. تیم درمان فقط در صورت لزوم و با کمترین زمان ممکن بیهوشی را انجام می‌دهد. نگرانی‌های خود را با متخصص بیهوشی در میان بگذارید.
کودک چه مدت پس از جراحی می‌تواند به مدرسه برود؟
بستگی به نوع عمل دارد. پس از بسیاری از عمل‌های ساده، کودک طی چند روز به فعالیت‌های عادی برمی‌گردد، اما ورزش و فعالیت سنگین ممکن است مدت بیشتری محدود شود. زمان دقیق را جراح تعیین می‌کند.
آیا ختنه کار جراح کودکان است؟
ختنه ممکن است توسط جراح کودکان یا جراح اورولوژی انجام شود. در کودکانی که ناهنجاری مجرای ادرار دارند، پیش از ختنه حتما باید با جراح کودکان مشورت شود.
درد بعد از عمل را چگونه کنترل کنیم؟
داروهای مسکن را دقیقا طبق دستور پزشک و در زمان‌های مشخص بدهید. آرامش، بغل کردن، سرگرم کردن کودک و استراحت کافی نیز به کاهش درد کمک می‌کند. درد شدید یا رو به افزایش باید به پزشک اطلاع داده شود.
جمع‌بندی
جراحی کودکان یک رشته تخصصی است و بسیاری از عمل‌های آن کوتاه، کم‌خطر و سرپایی‌اند. آشنایی با علائم هشدار جراحی‌های اورژانسی، آماده‌سازی درست کودک و رعایت مراقبت‌های پس از عمل، مسیر درمان را آسان‌تر می‌کند. برای آشنایی با دیگر فوق تخصص‌ها، راهنمای فوق تخصص‌های کودکان را بخوانید.